Filler ve Mamutlar

Anadolu’da Büyük Memeliler

Birisi size Konya’da çok da uzak olmayan bir zamanda mamutların gezindiğini ya da Kahramanmaraş’ta günümüz Asya filinin eski akrabalarından canlıların dolaştığını söylese ne derdiniz? Günümüzde yaşayan en büyük kara memelisi olan filler ve yakın tarihte yok olmuş olan yakın akrabaları mamutlar yaklaşık olarak son 5,5 milyon yılda yeryüzünde var oldular. Bu canlıların bir kısmı kendilerine eşlik eden diğer memelilerle birlikte Kuvaterner olarak adlandırılan dönemde ülkemizde yaşadı. Filler, mamutlar ve diğer memelilerden bahsetmeden önce Kuvaterner’in nasıl bir dönem olduğuna kısaca bir bakalım. Şu an içinde bulunduğumuz jeolojik devir bundan yaklaşık olarak 2,60 ya da 1,81 milyon yıl önce başlamış olan Kuvaterner Devri’dir. Kuvaterner’in başlangıcı genel olarak havanın belirgin şekilde soğumasıyla ve bu soğumayla birlikte oluşan buzullar ile karakteristiktir. Buzullaşmanın farklı enlemlerde farklı zamanlarda başlamış olması Kuvaterner’in başlangıç tarihi hakkında tartışmalara neden olmaktadır. Kuvaterner 2 alt devire ayrılır; Pleyistosen ve Holosen. Pleyistosen, Kuvaterner’in ilk alt devridir ve günümüzden 10 bin yıl öncesine kadar devam eder. Dünyada insanların yaşadığı dönem olarak da adlandırılan Holosen, günümüzden yaklaşık olarak 10 bin yıl önce başlar ve şuan içinde bulunduğumuz zamanda devam etmektedir. Kuvaterner’den önceki devirlerde nispeten sıcak ve kararlı bir yapı gösteren iklim, bu devirin başlamasıyla birlikte büyük değişiklikler göstermeye başlar. Kuzey ve Güney yarımkürelerde hava belirgin şekilde soğuyarak buzulların geniş alanlara yayılmasına yol açar. Daha önce kurak olan alanların yağışlı ve nemli bir hale gelmesiyle kara memelileri, çiçekli bitkiler ve özellikle otlar için çok geniş alanlar ortaya çıkar. Kuvaterner’in ilk alt devri olan Pleyistosen’de özellikle güçlü ve belirgin iklim oynamaları görülür. Daha önceki devirlerde milyon yıllarda gerçekleşen iklim değişimleri bu dönemde bin yıllarda görülmeye başlar ve yaklaşık olarak 50 ile 100’er bin yıl süren buzul ve buzularası dönemler ortaya çıkar. Buzul dönemlerde Mammuthus primigenius (yünlü mamut), Coelodonta antiquitatis (yünlü gergedan), Rangifer tarandus (ren geyiği) ve Alopex lagopus (arktik tilki) gibi soğuk iklime uyum sağlamış hayvanlar yayılım gösterirken, buzularası dönemlerde geyik, fil, gergedan ve domuz gibi ağaçlık alanlara uyum yapmış ılıman türler yayılım gösterir.  Dr. Ebru ALBAYRAK