ANTİK YUNAN´DA RİTÜEL

(62. Sayı - ÇAĞLAR BOYU DEĞİŞMEYEN İNANÇ VE RİTÜELLER )

Ritüel, Antik Yunan dininin mihenk taşıdır. Antik Yunan dinine dair modern çalışmalarda, ritüele atfedilen önem göz önünde bulundurulduğunda, Yunanlıların her şeyi kapsayan bir kategori olarak “ritüel” adını verdikleri bir olgunun olmadığını fark etmek şaşırtıcıdır.

Ritüel davranışlarına ve tören alaylarına en az üç farklı açıdan yaklaşılabilir. İlk olarak, Antik Yunanlılar ritüel etkinliklerinin çoğunu ta nomizomena yani “geleneksel olan” olarak adlandırmışlardır. İkinci olarak, ritüellerine belli başlı, çarpıcı esinlenerek isim vermişlerdir: örneğin Atina şenliği olan Anthesteria sıklıkla Khoes olarak anılırdı. Atinalıların yaşadıkları en unutulmaz gün olan bu şenlik, bir çeşit kurban töreni olup, sonrasında ziyafet verilmeyen ve sphagia yani “boğazın delinmesi” olarak anılan bir kurban kesme töreninden sonra bu isme kavuşmuştur. Üçüncü olarak, özenle hazırlanan ritüellerin çoğu güzel yemek, güzel topluluk ve güzel eğlence olgularıyla ilişkilendirilen bir terim olan heortai olarak bilinirdi. Heorte tanrıların ihtişamını kutlamanın önemli bir yoluydu ve bu yolun günlük hayatın telaşlarına ara vermenin huzur veren bir tarafı vardı. Ünlü filozof Demokritos’un dile getirdiği gibi; “heortaisız bir yaşam, hanı olmayan bir yol gibidir.”.

 

 

Antik Yunan ritüelleri, farklı zaman dilimlerinden, yerlerden ve tarzlardan çıktığından tamamını incelemek zordur. Üstelik bir de antik yazarların farklı olana yoğunlaşmaları ve geleneksel olanın çok iyi bilindiğini düşünmeleri nedeniyle ritüellere eserlerinde çok az yer vermiş olmaları da ayrı bir sorundur. Bu nedenlerle toplum üzerindeki psikolojik etkisine dair çok az bilgi bulunan ritüelin yapısına yoğunlaşmak kaçınılmazdır.

 

Yazı: Ayşen SİNA

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 62. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.