AVRASYALI ATLI GÖÇEBELER 5 BİN YIL ÖNCE AVRUPA´NIN GENETİK DEĞİŞİMİNDE ROL OYNADI

Avrasya steplerinden çıkan Erken Tunç Çağı atlı göçebe erkekleri, yaklaşık 5 bin yıl önce, kadınlarını geride bırakıp at sırtında Avrupa´ya hızla yayıldı. Bu erkek göçü, birkaç nesil boyunca devam etti. Göçebeler, Avrupalı kadınlarla çiftleşerek Avrupalıların genomları üzerinde kalıcı etki bıraktı.

Avrupalılar, en az üç büyük göç gerçekleştiren tarih öncesi insanların soyundan gelenlerdir. İlk olarak bir grup avcı-toplayıcı yaklaşık 37 bin yıl önce Avrupa’ya geldi. Daha sonra, Anadolu'dan çiftçiler yaklaşık 9 bin yıl önce Avrupa’ya göç etmeye başladı. Ancak başlangıçta bu çiftçiler yerli-avcı toplayıcılarla çok fazla karışmadı. Çünkü kendi ailelerini de yanlarında birlikte getirmişlerdi. Son olarak, yaklaşık 5 bin-4 bin 800 yıl önce, Yamnaya olarak bilinen atlı göçebe topluluk Avrupa’ya yayıldı. 

 

Yamnaya göçebeleri, günümüzün Rusya ve Ukrayna’sının otlaklarından ve bozkırlarından gelen Erken Tunç Çağı kültürünün göçebe çobanlarıydı. Onlarla birlikte Avrupa’ya metalurji, hayvan sürme becerileri ve muhtemelen günümüzdeki 400 Hint-Avrupa dilinin gizemli bir ata dili olan dil geldi. Bu son gelenler hem avcı toplayıcıların hem de çiftçilerin soyundan gelen yerli Avrupalılarla birleşti. Birkaç yüzyıl içinde de, Orta Avrupalıların genetik kökenine etki ettiler.

 

Araştırmacılar, Yamnaya göçünün Avrupa üzerinde neden böyle büyük bir etkisi olduğunu bulmak için, en eski arkeolojik numunelerden elde edilen genetik verilere yöneldi. Araştırmacı ekip, Anadolu çiftçilerinin göç etmesinden hemen sonra (6 bin-4 bin 500 yıl önce) yaşayan 20 eski Avrupalı tarafından miras alınan DNA’daki farklılıkları ve Yamnaya göçünü takiben (3 bin- 1000 yıl önce) yaşayan 16 kişiyi analiz etti. Ekip otozom olarak adlandırılan cinsiyeti belirlemeyen 22 kromozomla birlikte, X kromozomları üzerindeki kalıtsal DNA oranındaki farklılıkları sıfırladı (bu oran, atalarının nüfusundaki erkek ve kadın oranını ortaya çıkarabilir. Çünkü kadınlar iki X kromozomu taşırken erkekler yalnızca bir tane taşır).

 

Yamnaya göçünden önce yaşayan Avrupalılar, Anadolu çiftçilerinden X kromozomu ve otozomalarından eşit miktarda DNA mirası aldı. Bu, Anadolu çiftçilerinin Avrupa’ya göç ederken eşit miktarda kadın ve erkeğin göç ettiği anlamına geliyor. Ancak araştırmacılar Avrupalıların Yamnaya’dan miras aldığı DNA’ya baktıklarında Tunç Çağı Avrupalılarının X’lerinde diğer kromozomlardan çok daha az Yamnaya DNA’sına sahip olduklarını keşfetti. Lisansüstü öğrencisi Amy Goldberg tarafından geliştirilen istatiksel bir yöntem kullanan ekip, Yamnaya erkeklerinin Avrupa’ya göç ederken her bir kadın için 10 erkek olduğunu hesapladı. Goldberg, bu oranın 1500’lerin sonlarında Amerika kıtasına gelen ve çoğunlukla erkeklerden oluşan İspanyolların oranından bile daha yüksek olduğunu söyledi. 

 

Bazı araştırmacılar antik popülasyonda erkeklerle kadınların oranlarını doğru bir şekilde tahmin etmenin zor olduğu uyarısında bulundu. Ancak bu hesaplama doğrulanırsa, bunun açıklaması şudur: Yamnaya erkekleri atlarla Avrupa’ya yayılan ve sürülerini de beraberinde sürmüş savaşçılardı. Tekerlek yeni bir buluştu ve atlar yakın bir zamanda bozkırda evcilleştirilmişti. Çalışmada yer almayan Kaliforniya Üniversitesinden nüfus genetiği uzmanı Rasmus Nielsen onların, teknolojik buluşları nedeniyle daha hızlı yayılıp, savaşa daha fazla odaklanmış olabileceklerini söyledi. Goldberg’e göre ise savaş tek bir açıklama değildir.  Yamnayalı erkekler Avrupalı çiftçilere göre daha çekici birer arkadaş olabilirdi. Çünkü atlara ve kendilerine avantaj sağlayan bakır çekiç gibi yeni teknolojilere sahiplerdi. 

 

Y amnaya'lı erkeklerin kuşaklar boyunca göç ettikleri bulgusu da, hepsinin bozkırdaki evlerinde olmadığının ileri sürülmesine neden oldu. Arkeolog David Anthony’e göre bu durum, bozkırda, kronik hastalıklar veya salgınlar gibi sürekli olarak olumsuz bir itici faktörün olduğu anlamına geliyor ya da bu hadise daha sonra Romalılar’da ve Vikingler’de olduğu gibi uzak ülkelere koloniler kurmak için gruplar halinde erkekler gönderen kültürlerin başlangıcı olabilir.

 

http://www.sciencemag.org/