AVRUPA TARIMININ KÖKLERİ ANADOLU’DA ARANIYOR

Aktüel Arkeoloji Dergisi’nin de katıldığı 11 günlük bilimsel gezi çerçevesinde Marie Curie ödülü almış Avrupa Birliği Projesi olan BEAN kapsamında Anadolu’daki önemli Neolitik yerleşimleri yerinde incelenerek bilgiler alındı.

Avrupa Tarımının köklerinin araştıran yedi Avrupalı araştırma kuruluşu ile bir ticari ortağın oluşturduğu BEAN Projesi (Bridging the European and Anatolian Neolithic – Avrupa ve Anadolu Neolitik Dönemleri Köprüsü) 3 – 13 Ağustos tarihlerinde Türkiye’de gerçekleştirildi. Aktüel Arkeoloji Dergisi’nin de katıldığı 11 günlük bilimsel gezi çerçevesinde Marie Curie ödülü almış Avrupa Birliği Projesi olan BEAN kapsamında Anadolu’daki önemli Neolitik yerleşimleri yerinde incelenerek bilgiler alındı.

Tarımın gelişi, ilk çiftçilerin fiziksel ve genetik özellikleri, Avrupa’da göçebe ot arama ve erken tarım topluluklarının karşılıklı etkileşimi ile ilişkilendirilen kültürel eserler dahil Avrupa'da tarıma dönüşün çeşitli yönleri bu süreç içinde doktora öğrencileri ve akademisyenler tarafından Anadolu’nun önemli Neoltik yerleşimlerinden Barçın Höyük, Aktopraklık, Yeşilova, Hacılar, Kuruçay ve daha birçok önemli yerleşim yerinde incelendi.

BEAN projesinin çıkış sorusunu proje koordinatörü Prof. Dr. Joachim Burger şu şekilde açıklıyor: “MÖ 5 binli yıllarda Orta Avrupa’da çiftçi toplulukları görüyoruz. Araştırmalarımız bu yaşam biçiminin nasıl ortaya çıktığı, bu bölgeye nasıl aktarıldığı üzerinde yoğunlaşıyor. Yeniliklerin bilgi alışverişi ile mi yoksa insanların göç etmesiyle mi ortaya çıktığını anlamaya çalışıyoruz.”

Projenin Türkiye ortakları ise İstanbul Üniversitesinden Necmi Karul ve Ege Üniversitesi’nden Çiler Çilingiroğlu. Karul proje hakkındaki görüşlerini şu şekilde ifade etti. “Bean projesinin esası, Avrupa’daki Neolitik toplulukların kökeninin Anadolu olup olmadığını DNA örnekleri üzerinden araştırmaktır. Bu anlamda da Türkiye’den Romanya’dan Bulgaristan’dan dolayısıyla Anadolu’dan Avrupa’ya, orta Avrupa üzerinden bir köprü kurularak farklı noktalardaki Neolitik yerleşimlerden örnekler alındı. Bu örneklerin analizleri bu araştırmalar çerçevesinde incelenmektedir. Biz de İstanbul Üniversitesi Aktopraklı kazısı olarak projenin Türkiye’deki ortağıyız. Projeden elde edilecek sonuçlar Anadolu’nun evrensel kültür tarihi içerisindeki yerinin anlaşılmasında katkı sağlayacak. Özellikle kültürel olarak Avrupa’daki Neolitik toplulukların kökeninin Anadolu olduğunu söylerken bunu bir de DNA analizleri üzerinden destekleme olasılığı var. Bizde bu sonuçları merakla bekliyoruz.”

Batı Anadolu ve Balkanlardan Avrupa’nın geri kalanına uzanan ve Neolitik Dönemin kültürel, teknolojik ve biyolojik parçalarının dağılımı etrafında dönen demografik sorular üzerine yoğunlaşan BEAN ağı, multidisipliner ve uluslararası bir yaklaşım benimsiyor. BEAN ekibi, bu sorunun cevabını Güneydoğu Avrupa, Balkanlar’dan başlayarak Anadolu’ya uzanan bir hat üzerinde arıyor. Farklı kazı yerlerinden toplanan insan kemiklerinden elde edilen DNA örnekleriyle bir genetik modelleme oluşturarak Orta Avrupa’daki Neolitik topluklar ile Anadolu’daki çağdaşlarının biyolojik ilişkileri anlaşılmaya çalışılacak. Avrupa kıtası boyunca Batı Avrupa’dan Güneydoğu Avrupa’ya kadar insanların ve evcilleştirdikleri hayvanların hareketlerini izleyecek.

Dünya tarihi ve insanoğlunun ayak izlerini takip etmemiz adına bu önemli projeye Türkiye’den OTİ Holding destek veriyor. Özel sektörün arkeolojiye karşı duyarsızlığı bu noktalara gelmişken OTİ Holding’in böylesine önemli bir uluslararası projeye destek vermiş olması arkeoloji adına çok önemli bir örnek. Arkeoloji adına dileğimiz bu tür desteklerin ülkemizdeki diğer kuruluşlara da örnek teşkil etmesidir. 

Mehmet BEZDAN