AYDIN ÇİNE’DE PREHİSTORİK KAYA RESİMLERİ

Çine’de iki kaya sığınağı içinde bulunmuş olan resimler, antik Latmos bölgesinde bulunanlar gibi sağ ve sol el, cepheden erkek ve profilden kadın, hayvan betimlemelerinden oluşmaktadır.

AYDIN ÇİNE’DE PREHİSTORİK KAYA RESİMLERİ

Beşparmak Dağları ve Bafa Gölü çevresinde, Alman Arkeolog A. Peschlow-Bindokat tarafından bulunmuş olan ve bilim camiasında “Latmos Bölgesi Prehistorik Kaya Resimleri” olarak adlandırılan kaya resimlerin bir benzeri de Aydın İli, Çine İlçesi, Sağlık Beldesi, Asaryakası/Kestanelik Mevkii’nde bulunmuştur. Şimdiye kadar sadece Muğla İli Milas İlçesi ile Aydın İli Koçarlı ve Söke İlçelerinde yayılımı olduğu düşünülen bu resimlerin Çine İlçesi’nde de tespit edilmesi araştırmalara bilimsel açıdan yeni bir boyut kazandırmıştır.

Çine’de iki kaya sığınağı içinde bulunmuş olan resimler, antik Latmos bölgesinde bulunanlar gibi sağ ve sol el, cepheden erkek ve profilden kadın, hayvan betimlemelerinden oluşmaktadır. Çine'de bulunan kaya resimlerinde yetişkinlere ait büyük ellerin yanı sıra küçük çocuk elleri de görülmektedir. El betimlemeleri, Konya Çatalhöyük yerleşiminden bilinmekte olup, Neolitik Döneme aittir. Ancak Latmos bölgesi resimlerinde betimlenen kadın ve erkeklerin tümünün şematik (çöp adam) şekilde betimlenmesi yaklaşık olarak MÖ 5500'lere, yani günümüzden 7500 yıl öncesine işaret eder.

Kaya resimlerinde kadın ve erkeklerin genellikle çift olarak betimlenmesi, bazen çiftlerin etrafında dans eder pozisyonda yetişkin insanların bulunması ve başında büyük bir boynuz olan iri bir erkek betimlemesinin de resimlerde, tören yönetir pozisyonda yer alması nedeniyle A. Peschlow-Bindokat bu resimlerin evlilik ritüeli ile bağlantılı olduğunu düşünmektedir. Çine Sağlık Köyü’nde bulunan resimler yer yer solmuş, silinmiş olmalarına karşın, bir çift görülebilmektedir. Bu çift, Latmos resimlerinde olduğu gibi, erkek cepheden, kadın ise profilden gösterilmiştir. Ayrıca epeyce silinmiş olmakla beraber, çiftin etrafında başka insanlarında olabileceği renk kalıntılarından anlaşılmaktadır. Kaya sığınaklarından birinde cepheden betimlenmiş, kalın bacaklı ince vücutlu, başı boynuz şeklinde olan bir erkek ile yine benzer bir erkeğe ait baş ve ikisi çocuk eli olmak üzere toplam beş el görülebilmektedir. Birbirine bitişik iki sığınaktan birinde ise, yalnızca bir hayvan betimlemesine ait olabilecek pigment kalıntıları bulunmaktadır.

Sağlık beldesinde kaya sığınaklarının içinde yapılan temizlik çalışmaları bu alanın bir yaşam alanı olmayıp, sadece belli törenlerin ya da dini seremonilerin yapıldığı bir alandan ibaret olduğunu göstermiştir. Birbirini destekleyen birkaç büyük kaya kütlesinden oluşan kaya sığınakları yaşam alanı olamayacak kadar dar ve hava şartlarından korunmaya uygun olmayan alanlardır. Kaya sığınaklarının yakınında, yamaçta bir pınar bulunmaktadır. Latmos Bölgesi kaya sığınaklarının da yakınında pınarların olması, kaya resimlerindeki tören ya da dini seremonilerin su ile de bir ilgisi olabileceğini düşündürmektedir.

Hiçbir zaman yaşam alanı olmamış olan bu kaya sığınaklarında yapılan temizlik çalışmalarından sonra, sığınağın tabanında, su kanalları ve dinlendirme havuzcukları oluşturularak, yamaçtan gelen suların, toplanarak aşağıya yönlendirildiği görülmüştür. Söz konusu kullanımın ise, Geç Roma ve Bizans dönemlerinde olduğu, temizlik çalışmalarında bulunan pişmiş toprak kap parçalarından anlaşılmıştır.

Prof. Dr. Neşe ATİK

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi

Arkeoloji Bölümü Başkanı

 

Çinedeki resimlere benzer çizimler; "Anneliese Peschlow – Bindokat: Tarihöncesi İnsan Resimleri. Latmos Dağları’ndaki Prehistorik Kaya Resimleri" kitabından alınmıştır.