BURSA TUNÇ ÇAĞI YERLEŞİMLERİ

Marmara Denizi, Avrupa ile Asya arasındaki en önemli doğal güzergâhlardan biridir. Bu rota boyunca Anadolu, Ege ve Balkanlar arasında hammaddelerin ve objelerin taşınması, ticaretin yapılması, fikirlerin aktarılması, göçlerin olması gayet doğaldır. Kuzeybatı Anadolu, Avrupa ile Asya arasında aracı ve kaynak olmuştur. Bursa’nın da içinde yer aldığı Marmara Bölgesi’nin güney ve doğu köşesi, Yenişehir, İznik ve İnegöl gibi alüvyonlu ovalardan ve Dağlık Bursa’yı teşkil eden Orhaneli, Keles, Harmancık ve Büyükorhan gibi yüksek yerleşimlerden/platolardan oluşmaktadır.

Coğrafi olarak Ege’ye ait olduğu düşünülse de, aslında hem Ege’nin hem de Karadeniz’in iklimsel ve çevresel bölgeleri dışında yer alan Güney Marmara Bölgesi, su kaynakları bakımından da oldukça zengin durumdadır. Bölgede tektonik hareketler aktif ve etkilidir. İznik ve Uluabat gölleri fay sistemleri üzerinde bulunur. İnegöl ve Yenişehir ovaları zamanla dolmuş olan eski göl yataklarıdır.

 

 Bu bölgede tespit edilen prehistorik yerleşimler, İznik Gölü’nün batı kıyısında Ilıpınar, Hacılartepe ve Yeniköy olmak üzere, doğu kıyısında Çakırca, Yüğücek, Köristan (Çiçekli) Höyük ve Karadin şeklinde sıralanabilir. Batısından Karasu Deresi’nin akmakta olduğu Çakırca Höyük’ün göle yakınlığı, yakınında akarsu olması ve ovada yer alması yerleşim yeri olarak tercih edilmesine neden olmuştur. Höyükte tespit edilen çanak çömlek parçaları, Demircihöyük ve Troya ile kıyaslanmıştır. Ilıpınar yerleşmesinin güneybatısında yer alan Hacılartepe’nin (Orhangazi) başlarda Ilıpınar ile bağlantılı olduğu düşünülmüş ancak araştırmalar Hacılartepe’nin Erken Tunç Çağına tarihlendiğini göstermiştir.

 

Ilıpınar (Orhangazi), İznik Gölü’nün 2 kilometre batısında yer alır. Höyüğün güneybatısında yerleşenlerin rahatlıkla su ihtiyaçlarını karşılayacak su kaynağı bulunduğu bilinmektedir. Bu yerleşim yerinde Erken Tunç Çağı tabakası tespit edilmiştir. Ilıpınar, alüvyonlu bir ovada bulunmaktadır. İznik Gölü’nün doğusunda, İznik-Mekece yolu üzerinde bulunan Köristan (Çiçekli) Höyük günümüzde Çiçekli köyünün kuzeybatısındadır. Bu höyük, Üyücek adıyla da bilinir. D. H. French, 1967 yılında yayınladığı makalesinde, bölgenin Tunç Çağı çanak çömlek buluntularını Troya I “İznik” tipi, Yenişehir tipi (siyah perdahlı), kırmızı perdahlı, kırmızı boyalı, İnegöl gri seramiği başlıkları altında teknik, form ve dağılım alanlarına göre çizimleriyle birlikte sınıflandırmıştır.

 

Yüğücek ise İznik İlçesi’nin yaklaşık 1 kilometre güneyinde, İznik- Yenişehir karayolunun hemen batı kenarında, İznik Gölü’ne yakın bir konumda yer alır. Yine göle yakınlığı ve verimli topraklarda bulunması nedeniyle yerleşim için tercih edilmiş olmalıdır. Karadin Höyük ise İznik’in doğusunda, Karadin (Karatekin) köyünün güneydoğusundadır. Höyük, tarlalar arasında olup, üst kısmı düz bir tepe şeklindedir. Çevresinde tarım faaliyetleri yapılmaktadır. Doğuya açılan doğal geçiş yolu üzerinde olması bakımından önem taşır.

 

Yenişehir bölgesine geldiğimizde ise Baba Sultan, Barcın, Söylemiş, Karasil 1 ve Karasil 2, Çardak, Marmaracık, Menteşe ve Köprühisar yerleşimleri karşımıza çıkar. Yenişehir Ovası’nda bulunan Barcın Höyük yakınında bulunan köy nedeniyle “Barcın Höyük” olarak adlandırılmıştır. Günümüze kadar yapılan çalışmalar Geç Neolitik, Geç Kalkolitik, Erken Tunç Çağı, Hellenistik/Roma Bizans dönemlerine ait yerleşimleri kapsamaktadır.

 

Menteşe Höyük ise Ilıpınar ile benzer çevre koşullarına sahip olup Yenişehir Ovası’nda konumlanmıştır. Menteşe’deki ilk araştırmalar,Ilıpınar’dan elde edilen sonuçları teyit etmek ve Doğu Marmara Bölgesi’nin erken yerleşik hayatına yeni katkılar sağlamak çin başlatılmıştır. Çardak Höyük, Yenişehir ilçesinin batısında, Yenişehir-Bursa karayolunun güneyindedir.

 

Yazı: Nur Deniz ÜNSAL

Yazının tam metnini Aktüel Arkeoloji Dergisi'nin 57. sayısında bulabilirsiniz.