BÜYÜK SVESHTARİ TÜMÜLÜSÜ

1982 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne de giren “Sveshtari Karyatidli Mezar Odası” yer alır.

 

Getae Başkenti BÜYÜK SVESHTARİ TÜMÜLÜSÜ

Sboryanovo Ulusal Koruma Alanında bulunan (kuzeybatı Bulgaristan) Dausdava/Helis’in dini ve politik başkenti Getae Nekropolündeki en yüksek tümülüste 8 yıl aradan sonra devam edilen kazılarda beklenmedik bir keşif yaşandı. 7 Kasım 2012 günü içi altın objelerle dolu bir ahşap kutu bulundu.

Doğu tarafı, Hellenistik Dönem Krallığı’na ait bir nekropolden oluşan tümülüsün kuzey kısmında 1982 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne de giren “Sveshtari Karyatidli Mezar Odası” yer alır. 19 metre yüksekliğindeki Büyük Sveshtari Tümülüsü, aynı nekropolün güney kısmında konumlanmıştır. 2004 yılında yapılan kazılarda, tümülüsün güneydoğusunda yer alan ve yarı silindirik kubbeli olan ana odada, Dor sütunlu anıtsal bir Trakya tipi mezar ortaya çıkarılmıştır. MÖ 4. yüzyılın sonu - 3. yüzyılın başlarına tarihlenene mezarın yakınlarında bir ritüel çukuru ve kurban edilmiş bir at bulunmuştur. Paleo-sismik araştırmalar, mezarın MÖ 3. yüzyılın başlarında yaşanan güçlü bir depremle tahrip olduğunu göstermiştir. Kısmen yıkılmış olan Getae, tümülüs dolgusuyla tekrar kaplanmıştır.

İçinde altın kadın takıları, at koşum takımı parçaları, miğferli Athena başı kabartmalı diskler, kadın yüzleri ya da çiçeklerler süslü aplikeler, düğmeler, ritüel amaçlarla kırılmış demir bir dizginin yarısı ve yüzlerce minyatür silindirik ve yuvarlak biçimli boncuk ve hatta işlemeli bir giysi de bulunan kutudan alınan toprak örneğiyle ilgili laboratuar çalışmaları henüz sonuçlanmamıştır.

Kutunun arkeolojik bağlamı, Herodotos’un aktardığına göre ölümsüzlük uygulamaları yapan Getae’nin ölü gömme ritlerinin anlaşılması için büyük önem taşır. Yeniden yapılandırılan Getaelilerin ölümsüzlük ritleri; insan kemiklerinin, ölü hediyeleri ve kurban edilen hayvanların tekrar gömülmesi gibi her biri özel uygulamalar eşliğinde yapılan üç aşamalı tümülüs yığınının oluşturulmasını içerir.

Bu ölü gömme uygulamalarının en önemli örneği de altın objelerle dolu olan ahşap kutudur. Kutunun tarihlendiği dönem (MÖ 4. yüzyılın sonu-3. yüzyılın başı), Getae devletinin kültürel ve politik olarak doruk noktasına ulaştığı döneme, tarihlenebilir. Objelerin biçimsel karakteri, MÖ 4. yüzyıla tarihlenen Tolstajamogila, Boljshajabliznitsa İskit tümülüsleri ve Kuloba’da bulunan pektoraller, tapınak pandantifleri ve benzeri Grek ve Greko-İskit buluntularıyla benzerlik gösterir. Bu durum, Hellenistik Dönem ve Greko-İskit dünyasının kültürel ve politik ilişkileriyle alakalı sorunsalların aydınlatılmasına yardımcı olacak yeni veriler sağlar. 

Tümülüs ve merkezde yer alan mezar, büyük olasılıkla MÖ 4. yüzyılın sonlarında hüküm sürmüş ve Balkanlarda yaşanan politik ve askeri olaylarda önemli bir rol oynayan Getae Kralı Kotela ile ilişkilidir. Kotela aynı zamanda, ortak düşmanları İskit Kralı Ateas’a karşı verilen mücadelede II. Philip’in (Büyük İskender’in babası) müttefiki olarak yer almıştır. Kotela’nın kızı Meda ise MÖ 339 yılında Philip’in eşlerinden biri olmuştur.  

Büyük Sveshtari Tümülüsünde 2013 yılında gerçekleşecek kazılarda, bu hipotezin doğruluğunu kanıtlamak amacıyla Kotelas’ın mezarının araştırılması ve Getae kültürünün bilinmeyen yönleri ve ölü gömme uygulamaları üzerine yoğunlaşılacaktır. 

Prof. Diana GERGOVA

Sofya, New Bulgaria University

Büyük Sveshtari Tümülüsü Araştırma Ekibi Başkanı