BUZ ADAM ÖTZİ ÖLÜRKEN HASTAYDI

25 yıl önce İtalya Alpleri´ndeki eriyen buzullarda keşfedilen ve "Buz Adam Ötzi" olarak isimlendirilen 5300 yıllık mumyanın, gastrit ve ülser gibi mide sorunlarına neden olan bir bakteri taşıdığı anlaşıldı.

Bolzano Avrupa Akademisi'nden (EURAC) Paleopatolog Albert Zing ve Mikrobiyolog Frank Maixner öncülüğündeki uluslararası bir ekip,  Buz Adam Ötzi'nin midesinde Helicobacter pylori (Helikobakter pilori) adıyla bilinen bir bakteriye rastladı. Bunun üzerine Albert Zin'in, Discovery News'e yaptığı açıklamada, 5300 yıllık Helikobakter pilorinin genomunu tamemen deşifre etmeyi başardıklarını söyledi. Bu bulgu, sadece Ötzi'nin öldürüldüğü gün hasta olduğunu ortaya koymadı; Avrupa tarihine beklenmedik bir bakış açısı da sağladı.

 

Mideye yerleşen bu mikroaerofilik bakteri, günümüz dünya nüfusunun yaklaşık yarısında bulunmaktadır. Kişiden kişiye bulaşımı ise, salyayla, yemek ve suda dışkı kontaminasyonu yoluyla ve yetersiz hijyen nedeniyle gerçekleşiyor.

 

İnsanlarla birlikte çok uzun süre yaşamış bu bakteri üzerinde yapılan analizler, dünya üzerindeki insan dağılışının bir göstergesi olarak kullanılıyor. 

 

Ötzi’nin midesindeki bakteriler, şimdiye kadar bilinen en eski patojen dizisidir.

 

Science  dergisinde ayrıntılı olarak yayımlanan araştırma, 2010 yılında yapılan bilgisayarlı tomografi taramalarında Ötzi’nin midesinin bulunmasıyla başladı.

 

Bilim adamları mumya üzerindeki buzu tamamen eriterek mideden örnek aldı.

 

Albert Zing: "Helikobakter pilori bakterisinin varlığına dair kanıtlar genellikle hastanın mide dokusunda bulunur. Ötzi’nin mide mukozası korunmamış olduğu için birşey bulmamızın mümkün olacağını düşünmüyorduk.” dedi. Farklı üniversitelerden bir araya gelen bilim adamları, bu sorunu, mide içeriğinin tamamının DNA’sını çıkartarak çözdü. Frank Maixner da: "Bunu başarıyla yaptıktan sonra, karışımdan Helikobakter DNA dizilerini ayırmayı ve yeniden tüm genomunu çıkarmayı başardık.” ifade etti.

 

Böylece, Ötzi'nin öldürücü bir etkisi olan tek bir Helikobakter pilori bakterisiyle enfekte olduğu ortaya çıktı. Buz Adam'ın bağışıklık sistemi de bu bakteriye reaksiyon göstermiş.

 

Ötzi'nin midesinde, bugün Helikobakter bulaşmış insanlarda da görülen proteinlere rastladıklarını söyleyen Zink: "Mide mukozası korunmadığı için, Ötzi’nin mide iltihabı olup olmadığı konusunda bir şey söyleyemeyiz. Fakat mide sorunları yaşadığına dair net bir olasılık var.” dedi. Zing, Ötzi’de hayati tehlike oluşturan bir hastalığın olmadığını ve 40-50 yaşlarında öldüğünde oldukça iyi bir durumda olduğunu belirtti. Günümüzde Helikobakter pilori  bakterisi taşıyıcılarının yüzde 10’undan azı, yaşlandıklarında genellikle mide iltihabı ya da ülseri geçiriyor.

 

Ötzi üzerinde yapılan genetik analizler daha fazlasını da ortaya çıkardı. Viyana Üniversitesi'nden Thomas Rattei, Ötzi'deki Helikobakter'in genellikle Orta ve Güney Asya’da görülen bakteri türü olduğu olduğunu açıkladı.

 

Avrupa’daki Helikobakter pilori bakterilerinin Asya ve Afrika bakterilerinin karışımı olduğu biliniyordu. Bu karışımın nerede ve özellikle ne zaman gerçekleştiği hakkında belli teoriler de vardı.

 

Göçebe hayatı bırakıp tarıma başlayan Neolitik insanların, bu melez Avrupa bakterisini taşıdıkları zannediliyordu. Ötzi üzerindeki araştırma bunun doğru olmadığını gösterdi.

 

Araştırmacılar, Buz Adam'daki Helikobakter pilorinin, Avrupa'da var olan Asya kökenli bakteri popülasyonunun neredeyse saf bir temsilcisi olduğunu belirtti.

 

Araştırmacılardan Yoshan Moodley: “Sadece tek bir genom bizim için müthiş bir bakış açısı sağlıyor. Afrika türü bakteriyi Avrupa’ya getiren göçlerin, Ötzi yaşarken henüz gerçekleşmemiş olduğunu, ya da ciddi oranda gerçekleşmediğini söyleyebiliriz” dedi.

 

İnsan coğrafyasının daha kesin bir tarihi haritasını çıkarabilmek için gelecek araştırmalar bekleniyor.

 

Zink: “Araştırmamızı diğer mumyalara genişleterek, daha çok Helikobakter pilori genomu elde etmek istiyoruz.” dedi.

 

 

news.discovery.com