Çatalhöyük

  Neolitik Anadolu Betimlemeleri

 

Dünyada bilinen en erken betimlemeler arasında yer alan Çatalhöyük’teki duvar resimleri, insan eliyle boyanmıştır. Her ne kadar, Aşıklı Höyük, Canhasan II, Hacılar ve Bademağacı gibi Anadolu’nun diğer Neolitik Dönem kentlerinde, evlerin içinde kırmızı sıva izlerine rastlanmış olsa da; yaşam alanları çarpıcı resimlerle, kabartma ve heykeltraşlık eserleriyle süslü olan sadece Çatalhöyük’tür. Bu betimler, 1961-1966 yılları arasında James Mellaart tarafından keşfedilene ve 1993 yılından günümüze kadar Ian Hodder başkanlığında kazılana kadar hep tartışma konusu olmuştur. Bu betimlemeler, 9 binyıl önce burada Neolitik Dönem için geniş bir yerleşim kuran burada yaşayan Çatalhöyük sakinleri hakkında bize ne anlatmaktadır?  Yemek pişirirken, yerken, sohbet ederken, çalışırken, uyurken kendilerini çevreleyen resimleri inceleyerek acaba bu insanları daha iyi anlayabilir miyiz? Bunlar cevapları kolay bulunamayan çok önemli sorulardır ve bu sıra dışı ve karmaşık yerleşimi tanımlayabilmek hiçbir zaman kolay olmayacaktır.

Yerleşimin birkaç yüzyılını kapsayan sürede inşa edilmiş olan 160 yapının kazısını yapan Mellaart, bu yapılardan üçte birinde bezeme bulduğunu kaydetmiştir. Bu makalede ele alınacak olan betimlemelerin çoğu Mellaart tarafından keşfedildi, çünkü günümüz arkeologları, daha özenli teknikler kullandıklarından kaçınılmaz bir şekilde daha az yapı üzerinde çalışabiliyorlar. Bununla beraber günümüz çalışmalarında da benzer bezemelerin örneklerine oldukça sık rastlanmıştır.

Çatalhöyük’teki kerpiç yapılar, tipik olarak depo olarak kullanılan iki veya daha fazla oldukça küçük odalarla çevrelenen büyük bir oturma odasından oluşur.  Bütün bu ana odalar, bir fırın, ocak, tezgâh ve platformları içerir ve çoğunun altında gömüler yer alır. Bu ana odalar genellikle dekore edilmiştir, bazıları birbirinden daha zengin bezemelere sahiptir. Bu bezemeler arasında, heykeltraşlık...

"Bu yazının devamı Aktüel Arkeoloji Dergisi, Mayıs-Haziran sayısında yer almaktadır."