ÇATALHÖYÜK’TE YANARDAĞ PATLAMASI RESMEDİLMİŞ

Hasan Dağı´ndaki volkanik taşlar üzerinde yapılan tarihlendirme, Çatalhöyük´te bulunan 8600 yıllık duvar resmi üzerindeki tartışmayı noktalıyor.

Konya yakınlarındaki Hasan Dağı’nın zirvesindeki volkanik döküntüler üzerinde, Amerikalı ve Türk arkeologların yaptıkları tarihlendirme çalışması, Çatalhöyük’te bulunan bir duvar resminin volkanik patlamayı temsil edip etmediği yolundaki tartışmaya son verdi. İkili zirvesiyle tanınan Hasan Dağı, dünyanın en eski Neolitik Dönem yerleşimlerinden olan Çatalhöyük’ün bir toplu yerleşim merkezi olarak ortaya çıkmasının ardından patlamış.

 

Konya yakınlarındaki Çatalhöyük’te yapılan kazılarda, yerleşmenin VII. katındaki bir evin kalıntılarında bulunup, günümüzden 8600 yıl öncesine tarihlendirilen ve üzerinde noktalar bulunan bir şekil ile altındaki bir yerleşim krokisini andıran geometrik şekillerin neyi temsil uzun süredir arkeologların tartışma konusuydu. İngiliz Arkeolog James Mellaart ve sonraki bazı arkeologlar, Çatalhöyük’te sıkça rastlanan leopar motiflerine işaret ederek duvar resmini bir leopar derisi, altındakileri de geometrik desenler biçiminde yorumlamışlardı. Diğer bir görüş ise, Hasan Dağı gibi iki tepeli resim; yanardağ patlamasını ve fırlayan volkan bombalarını ya da yarı katı lav parçalarını, alttaki şekiller ise yerleşmeyi temsil ediyordu.

 

California Üniversitesi’nden Alex K. Schmitt yönetiminde, aynı üniversiteden Oscar M. Lovera, Ankara’da ATERRA R&D kurumundan Erkan Aydar, Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü’nden Erdal Şen ve İnan Ulusoy ile Yeni Zelanda’daki Waikato Üniversitesi’nden Martin Danışık’tan oluşan ekip, resimdeki şekli en çok andıran ve Çatalhöyük’ün 130 km kuzeydoğusunda bulunan çift zirveli Hasan Dağı’ndaki krater ağzı ve tabanından topladıkları örnekleri incelediler. Örneklerdeki zirkon kristalleri içinde uranyumun, alfa bozunumuyla toryuma dönüşme hızını temel alan araştırmaların Public Library of Science isimli sitede açık erişimli yayımlanan bulgularına göre, Hasan Dağı  640 yıllık hata payıyla 8900 yıl önce geniş bir çevreden izlenebilecek bir patlama yapmış. Araştırmalar ayrıca, tabanında 29.000 yıl önce de bir patlamanın meydana gelmiş olduğu Hasan Dağı’nın altındaki magma faaliyetinin devam ettiğini göstermiş.

 

kurious.ku.edu.tr