DOMUZTEPE’DE “HAYAT AĞACI” BEZEKLİ KAPLAR

Domuztepe’de Ölüm Çukuru’nun birkaç metre doğusunda yer alan ve eski kazı heyeti tarafından Hendek olarak tanımlanan bölümde çok sayıda çanak-çömlek parçası ile birlikte taş kap ve mühürler ele geçmiştir. Düzenli bir kenar çizgisi olmayan bu alan yaklaşık 2 metre genişliğinde ve 15 metre kadar uzunluğundadır. Yaklaşık 50 santimetre dolguya sahip bu alanın öndeki 5 metrelik bölümü eski heyet tarafından açılmış olup, kazılarda yüzlerce arkeolojik bulguya rastlamıştır. Bunlar arasında obsidiyenden yapılmış aynalar, mühürler ve boncuk taneleri ile doğal gümüşten yapılmış boncuklar dikkat çeken eserler arasında yer almaktadır.

Çanak çömlekler üzerinde yer alan boya bezekler arasında bina ve ağaç motifleri dikkat çekici düzeyde fazladır. Özellikle ağaç ve bina motiflerinin yan yana yapılmasının tesadüf olmadığı düşünülmektedir.

 

“Hayat Ağacı” motifinin Doğu kökenli olduğu pek çok uzman tarafından kabul görmektedir. Yazılı belgelerin ortaya çıkmasıyla birlikte önceleri Sumer, ardından da diğer Yakın Doğu uygarlıklarının mitolojisi ve sanat eserlerinde diken yapraklı bir ağaç betimi görülmeye başlar. Domuztepe’de çanak-çömlekler üzerinde ritüel amaçlı olduğu aşikar olan diken yapraklı ağaç betimleri, “Hayat Ağacı” motiflerinin görsel olarak ilk kez Geç Neolitik Dönemde başladığını göstermesi açısından önem taşımaktadır.

 

Yazı: Fulya DEDEOĞLU – HASAN HÜSEYİN BAYSAL

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 60. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.