FRİGCE / FRİGLERİN DİLİ

Frigler, gelişmiş kültürleriyle, antik Ön Asya’nın önemli uluslarından biridir.

Frigler, gelişmiş kültürleriyle, antik Ön Asya’nın önemli uluslarından biridir. Frig kültürünün bazı öğelerine dair sahip olduğumuz bilgi, bugün genel kültürümüzün bir parçasıdır. Günümüzde politik bir sembol olan ve Frig başlığı olarak adı çıkmış olan ifade bunun bir örneğidir. Kral Midas ile ilgili, özellikle kulaklarını (Apollon, Kral Midas’ın kulaklarını, eşekkulaklarına çevirerek onu cezalandırmıştır – bu ünlü sahne, Palma tarafından ‘il Giovane’ adlı eserinde betimlenmiştir) ve dokunduğu her şeyi altına çevirmesi ile ilgili talihsiz dileğini ele alan pek çok efsanevi hikâye bulunmaktadır. Midas zenginliğin sembolü haline gelmiştir. Büyük İskender’in ünlü Gordion düğümü hikâyesi, Frigya’nın başkenti Gordion’a işaret etmektedir. Tanrıların anası olarak bilinen Ön Asyalı Kubaba/Kybele’nin de Frigya’dan geldiği bilinmektedir. Kybele, Kiş Hanedanlığı'na ait (MÖ 2500-2320) Sümerce metinlerde ve Kaniş’te bulunan (MÖ 18. yüzyıl) Anadolu metinlerinde yer alır. MÖ 1. binyılda Kybele’nin kültü Asya’ya yayılmış ve Lidya ile Frigya’da Ana Tanrıça olarak tanınmıştı. Roma’da ise MÖ 3. yüzyılın sonunda, İkinci Punik Savaşları’nın sona yaklaştığı sırada tanınarak, Roma Panteonuna Magna Mater Idaea Deum adıyla eklenmiştir. Ana Tanrıça kültü, Roma’da özel bir önem kazanmıştı ve kültün Roma’daki rahipleri (Latince Galli) hadım ediliyorlardı. Frig sanatçıları müzik dalında da, günümüzde bilinen majör perdenin üçüncü seviyesindeki Frig ölçüsünün belirlenmesiyle önemli bir yere sahip olmuşlardır. Aynı şekilde Herodotos tarafından yeniden anlatılan (Historiae II, 2,3) ünlü deneyler, Mısır firavunu Psammetichus tarafından gerçekleştirilen ilk/ata insan dilini arayış deneyleri olarak geçer. Onun emrinde iki erkek çocuğu tamamen tecrit altında eğitilmişlerdir. Psammethicus, çocukların ilk söyleyecekleri kelimenin ne olacağını görmek için onları gözlem altına tutmuştur. Bu deneye göre, söyledikleri ilk kelime ‘ekmek’ anlamına gelen bekos olmuştur.

Bir Etnik Grup Adı Olarak Frigce

Frigler Balkanlar’dan gelmiştir. Makedonya veya Batı Trakya’dan gelen bazı efsanevi kaynaklar onların bu bölgedeki yaşamını doğrular. Ünlü Grek tarihçisi Herodotos, Friglerin Avrupa’da yaşadıkları dönemde, Makedoncada Briges (Βρίγες, ayrıca Βρύγες, Βρύcες, Fρίγες, Βρίcες olarak da adlandırılır) adını taşıdıklarını söyler. Asya’ya geldiklerinde isimlerini Φρύγες (Phryges) olarak değiştirmişlerdir. Bir Ön-Hint-Avrupa sesi olan *bh,  kelime başında Grekçede ph olur ancak Frigceye b olarak geçer. Böylece Grekçede Φρύγες Frigcenin adı olarak kullanılır. Öte yandan Βρίγες / Βρύγες Friglerin kendi kendilerine verdikleri bir isimdir.

 

Barbora Machajdíková, Bratislava

Katedra klasickej a semitskej filológie

Filozofická fakulta UK