FRİGYALI ANA TANRIÇA: ANADOLU KYBELE KÜLTÜ

(62. Sayı - ÇAĞLAR BOYU DEĞİŞMEYEN İNANÇ VE RİTÜELLER )

Antik Akdeniz dünyasının dinsel yaşamının en bilindik pratiklerinden biri, Kybele veya Cybele olarak adlandırılan Ana Tanrıça kültüdür.

İnsanlar tarafından büyük saygı ve bağlılık duyulan bu tanrıçanın tapınımına dair bulgular Batı Avrupa’dan Afganistan’a kadar uzanan geniş bir bölgeye yayılmaktadır. Bununla birlikte, Ana Tanrıça kültünün asıl vatanı Orta ve Kuzeybatı Anadolu’da konumlanan Frigya (Phrygia)’dır. Ana Tanrıça kültü, antik Frigya’nın en kalıcı miraslarından biri olmakla birlikte, bu önemli Frig tanrıçası hakkında kendi anavatanında pek az şey bilinmektedir. Antik Frigya’da bugüne dek yapılan kazılarda henüz tanrıçanın gerçekleştirdiği ritüelleri betimleyen veya kendisine ibadet edenler üzerindeki güçlü etkisinin nedenlerini açıklayan bir metin bulunamamıştır. Öte yandan, Yunan ve Roma kaynaklarında Frigyalı Ana Tanrıça hakkında kapsamlı bilgiler mevcuttur ancak bunların büyük çoğunluğu tanrıçayı ve onun kültünü Yunan veya Roma kültürleri perspektifinden inceleyen ve tanrıçanın Frigya’daki doğasını tam olarak yansıtmayan belgelerdir. Bu makalede, konuyu Frigya bölgesinde ele geçen metinler, tanrı imgeleri ve kült anıtları ile sınırlandırarak, Ana Tanrıça üzerine elde edilen bulguların genel bir değerlendirmesini yapacağım. Geniş bir bölgeye yayılan bu bulgular, günümüzde Eskişehir, Kütahya ve Afyon kentleri ile çevrili bir dağlık bölge olan Dağlık Frigya Vadisi ile özellikle Gordion ve Ankara etrafındaki bölgeyi kapsayan Orta Anadolu Bölgesi ve Halys (Kızılırmak) Nehri’nin doğusundaki Boğazköy ve Kerkenes Dağ gibi yerleşmeleri kapsayan bir alandan gelmektedir. Ana Tanrıçanın kimliğine ve Frig dünyasının kült yaşantısındaki rolüne değinerek devam edeceğim makaledeki incelememin büyük bölümü, MÖ 8.-6. yüzyıllar arasına tarihlenen, yani Frig kültürünün en parlak dönemine ait Frig malzemesine odaklanacaktır.

 

Yazı: Lynn E. ROLLER

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 62. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.