GRE VİRİKE-Açık Hava Tapınağı

Prof. Dr. A. Tuba Ökse

Kazılan alanlardan birisi, Fırat Nehri üzerine kurulan Karkamış Baraj gölünden ikinci derecede etkilenecek olan Gre Virike’dir. Birecik’in 15 km güneyinde, Fırat Nehri’nin doğu yakasında yer alan Gre Virike, barajın tamamlanmasına kadar sadece 2 yıllık süre olduğu bilinciyle, küçük bir ekiple, kısa sürede sonuç alınabilecek bir alan olduğu için seçilmişti. Burada sadece MÖ 3. binyıl kaplarına ait parçalar bulunması ve çok dönemli olmaması, bu kısa sürede sonuç alınabilecek bir kazı alanı olduğunu göstermiştir.  Burada küçük bir yapı ya da bir mezra bulunabileceği düşüncesiyle 1999 yılında başlatılan kazılarla, bölgede MÖ 3. binde kullanılmış basit bir kırsal yerleşim ya da küçük bir mezarlık alanı bulunacağı ön görülmüştü. Ancak, kazılar ilerledikçe, her açmada yüzey toprağının yaklaşık 20 cm kadar altında standart kerpiçlerle inşa edilmiş teraslara rastlanması, basit yapı kalıntılarına ait taş temellerin yanı sıra mezarlara da rastlanması, burasının basit bir kırsal yerleşim alanı olmadığını, farklı bir amaçla inşa edildiğini düşündürmüştür.           Terasa inşa edilen iki havuz ile bir yeraltı su kaynağına ulaşan merdivenli tünel, su kültü ile ilişkilidir. Eski Önasya’da tanrılara temiz kaynak suyu sunmak için kuyular açıldığı, Eski Anadolu’da yağmur yağdırma törenleri için havuzların kullanıldığı bilinir. Teras üzerindeki bir su kanalı ile buna bitişik kurban çukurları içinde ele geçen kömürleşmiş arpa taneleri, tohumların su ile birleşmesi sonucu köklenerek yeni bir yaşama başlamasını simgeler. Kanal ve kurban çukurları üzerindeki tütsü kalıntıları ile hayvan kemikleri ve adak eşyası, büyüsel işlemlerin kalıntılarıdır ve Gre Virike’nin yeni yılın kutlandığı ilkbahar bayramlarının yapıldığı bir açık hava tapınağı olduğuna işaret eder.

Prof. Dr. A. Tuba ÖKSE