HADRIANOUPOLIS

Bir Paphlagonia Kenti

“Paphlagonia Hadrianoupolis’i” olarak adlandırılan yer, bugün Karabük ili, Eskipazar ilçesi merkezinin 3 kilometre batısında “Viranşehir” olarak adlandırılan mevkide ve çevresindeki arazi üzerinde dağınık bir şekilde bulunur. Hadrinoupolis Antik Kenti’nin yeri, ilk önce Kiepert tarafından tespit edilmiştir. Kentin yeri hakkında her ne kadar bazı şüpheler olsa da genel eğilim Viranşehir’e yöneliktir. 1901 yılında Mendel, kentin nekropolünü araştırmış ve bir yazıttan yola çıkarak kentin yerinin Viranşehir olduğunu iddia etmiştir. R. Leonhard 1915’deki kitabında bir heykelin kaidesinde bulunan kitabede ‘Caesar Hadrianoupolis’ adını okumuş ve şehrin burada olduğunu düşünmüştür. 1967 yılında, Oxford Üniversitesi’nde bir doktora tezi yazan Wilson, kentin yerini Viranşehir olarak kesinleştirmiş ve belki de bu araştırmasında 2003 yılı kazılarında keşfedilen mozaikli kilisenin yerini belirtmiştir. Kent ile ilgili en bilimsel ve kapsamlı çalışma, ise 1993 yılında Chr. Marek tarafından yayınlanan kısa bölümdür. Burada Marek, kent ile ilgili tüm yazıtları toplamıştır. Tek bilimsel arazi çalışması ise 2001 yılında R. Matthews tarafından yapılan kısa soluklu çalışmadır. Hadrianoupolis kenti ve Eskipazar yöresi, Paphlagonia ve Bithynia bölgeleri sınırında bulunur ama Hadrianoupolis bir Paphlagonia kentidir. MÖ 1. binde Karabük ve çevresi Friglerin (Phrygler) etki alanı içinde olmalıdır, fakat bölgede Friglere ait çok az kalıntı tanınır. Seleukos’un MÖ 280’de ölümünden sonra Paphlagonia’da Bithynia Krallığı kurulmuş ve bu krallık bölgedeki Hellen Uygarlığı’nın temsilcisi olmuştur. Bölgedeki Hellenistik Krallıklar Dönemi kalıntıları, Eflani ilçesinde yoğunlaşır. Hellenistik krallıklardan Bithynia Krallığı, MÖ 70’de Romalılar’ın Paphlagonia’yı ele geçirmesini önlemek için Eflani’de üs oluşturulmuş ve bölgenin savunmasını buradan gerçekleştirmişlerdir. Eflani ve çevresi Bithynia Kralı Nikomedes’in oğlu Phylomenes’ten dolayı, “Phylomenes Yurdu” olarak bilinir. Bithynia Krallığı MÖ 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu hâkimiyetine girmiştir. Roma İmparatorluğu, MÖ 1. yüzyılda Anadolu’ya girince önem verdiği yerlerden birisi de Batı Karadeniz Bölgesi olmuş, bölgenin ormanları ve madenlerini emperyalist bir politika izleyerek kendi çıkarları doğrultusunda kullanmayı bilmiştir. Romalılar zamanında bölge önce Bithynia (MÖ 74), sonra da Bithynia-Pontos (MÖ 64) eyaleti adları ile idare edilmiştir. Doç. Dr. Ergün LAFLI Dokuz Eylül Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü