İKTİDARI MEŞRULAŞTIRMA ARACI OLARAK RİTÜEL

(62. Sayı - ÇAĞLAR BOYU DEĞİŞMEYEN İNANÇ VE RİTÜELLER )

Sosyal hayatta önemli bir yere sahip olan “Ritüel” geniş bir tanım yelpazesine sahiptir. Bunun nedeni ritüel uygulamalarda gördüğümüz çeşitliliktir.

Bireysel olarak yapılabilen ritüellerin yanı sıra toplu halde yapılan ritüeller de vardır. Özellikle belirli bir katılımı gerektiren ritüellerin etki ve sonuçları ile bireysel olarak yapılan ritüellerin etki ve sonuçları birbirinden oldukça farklıdır. Toplu halde gerçekleştirilen ritüeller sırasında ritüel bir iletişim aracına dönüşür. Bu iletişim ağında ritüel, bünyesinde bulundurduğu sembolizm yoluyla, bireyler üzerinde etkili bir konumdadır. Toplumsal kimliklerin düzenlenmesinde önemli bir role sahip olan semboller, hem bireyler arasında hem de sonraki nesillere yönelik ideolojilerin, sosyal kimliklerin ve kültürel bilgilerin aktarıldığı bir haberleşme aracı görevi görür. Toplu olarak gerçekleştirilen ritüeller kabaca iki amaca hizmet eder. Bunlardan ilki, daha çok eşitlikçi bir yapıya sahip topluluklarda karşılaştığımız bireyleri birleştirme ve sosyal çatışmaları çözümleme, ikincisi ise tabakalı toplumlarda gözlemlediğimiz sosyal çatışmaları maskeleme ve yönetme gücünü meşrulaştırmadır. John Rick’in dikkat çektiği gibi, ritüelden beklenen hedefler ve algılar durumlara ve katılan aktörlere göre değişir ve ritüeli yönlendirenlerin elde etmek istediği sonuçlar, bu iletişim biçimi sayesinde, algısal ya da fiilen gerçekleşebilir. Kısacası ritüel, geleneksellik ve kontrol/yönetim gibi özelliklerinden dolayı, toplumsal sınıfların egemenlik mücadelelerinde bir araç olarak görülmüştür.

 

Yazı: İnan Aydoğan

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 62. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.