İLK ÇİFTÇİLERİN GENETİK BAĞLANTISI KURULDU

Orta Doğu’dan gelerek Anadolu üzerinden Avrupa’ya gittiği düşünülen ilk çiftçilik ve tarımcılığın yayılımında Marmara Bölgesi’nin önemli bir rol oynadığı ilk kez bilimsel sonuçlara dayalı olarak ortaya konuldu.

Nature dergisinin son sayısında uluslararası bir ekip tarafından yapılan genetik araştırmaların sonuçları yayımlandı. Araştırma MÖ 6500- 300 arasında tarihlenen 230 adet Batı Avrasya iskeletlerinden alınan DNA örneklerini kapsamaktadır. Bunların önemli bir bölümü daha önce analiz edilmiş örnekleri oluşturur. Araştırmaya son olarak ilave edilen 26 örnek, Marmara Bölgesi’nin doğusundaki iki Neolitik Dönem yerleşmesinden gelmektedir (Menteşe ve Barcın Höyük) ve sonuçlar açısından çok önemli bilgiler sağlamıştır. Uzun zamandır bazı araştırmacıların ve bu bölgede çalışan arkeologların, kazdıkları yerleşmelerden ele geçen kültür kalıntılarına dayanan teorileri, nihayet bilimsel olarak DNA’nın analizi gibi bilimsel laboratuvar metotlarının sonuçları ile desteklenmiştir. Buna göre, Orta Doğu’dan gelerek Anadolu üzerinden Avrupa’ya gittiği düşünülen ilk çiftçilik ve tarımcılığın yayılımında gerçekten de Marmara Bölgesi’nin önemli bir rol oynadığı ilk kez bilimsel sonuçlara dayalı olarak ortaya konulabilmiştir. Araştırma sonuçları, Marmara’nın söz konusu yerleşmelerinden gelen ilk çiftçilerin, Avrupa’nın ilk çiftçileri ile genetik bağlantısını gösteren kuvvetli deliller sağlamıştır. Bu deliller ilk çiftçilerin Anadolu’dan Avrupa’ya giderken, beraberlerinde yaşam biçimleri, tarımcılık ve hayvancılığı da götürmüş olduklarına yöneliktir.

 

Bu bölgede ilk kazılar 1987 yılında “Doğu Marmara İlk Çiftçi ve Tarımcı Toplulukları” projesi çerçevesinde Hollandalı (Yakın Doğu Araştırma Enstitüsü, Leiden ve onun İstanbul’daki şubesi Hollanda Arkeoloji Enstitüsü (bugünkü adıyla Hollanda Araştırma Enstitüsü)) ve Türk bilim adamlarının işbirliği ile uluslararası bir ekiple başlatılmıştır. Projede yer alan 2 Neolitik yerleşmeden ele geçen ilk çiftçilere ait iskelet kalıntılarından alınan ilk örnekler 2000 yılından önce, Belçika, Louvain’deki Genetik Bölümünde (mitokondriyel DNA) analiz edilmişti. Aradan geçen uzun bir süreden sonra, geçtiğimiz yıllarda DNA çalışmalarına tekrar başlanmış ve analizler bu defa günümüz teknoloji ve genetik bilgisinin sağladığı en ileri tekniklerle Harvard Üniversitesi, Tıp Fakültesi Genetik Bölümünde antik DNA’nın analizlerini yapan ekibi tarafından gerçekleştirilmiştir. Tüm genom analizlerinin sonuçları bize ilk çiftçilerin fiziki yapıları (saç, göz renkleri gibi), hastalıklara yatkınlıkları gibi daha pek çok enteresan bilgiler sağlamıştır. Marmara’nin dogusun’da iki ilk çiftçi yerleşmesinden alınan DNA örnekleri Dr. Songül Alpaslan Roodenberg tarafından özel bir örnekleme yöntemiyle alınmıştır. Kafatasında, kulağın arka iç kısmındaki bir kemikten alınan örneklerden Dublin, UCD’de projenin bir parçası olan DNA laboratuvarında dikkatli ve özel bir yöntemle DNA’nın ayrıştırılması sonuçların başarılı olmasına önemli katkıda bulunmuştur. Dr. Songül Alpaslan Roodenberg 1989 yılından beri söz konusu projede fiziki ve paleoantropolog olarak çıkarılan tüm iskeletleri antropolojik analizleri (fiziki yapıları, patoloji, eski hastalıklar, günlük yaşamlarına dair kemiklerin teyit ettiği bazı veriler) ve uluslararası ekiplerle diğer laboratuvar analizlerini yapılmasında işbirliği içerisinde çalışmaktadır.