KARADENİZ’DE 2.500 YILLIK DENİZCİLİK TARİHİ AÇIĞA ÇIKTI

Bugüne kadarki en büyük deniz arkeoloji projelerinden biri olan MAP (Deniz Arkeoloji Projesi) Karadeniz’de yaklaşık 2.500 yıllık denizcilik geleneği tarihini yeniden yazacak, şaşırtıcı derecede iyi korunmuş 60 gemi batığı keşfetti.

EEF Expeditions Limited tarafından finanse edilen Southampton Üniversitesinin önde gelen bilimsel araştırmaları ile proje en son robotik lazer tarama, akustik ve fotogrametrik teknikleri kullanarak geniş bir batık koleksiyonunu ortaya çıkardı.

 

Ortaya çıkarılan gemiler arasından en eski olanları, MÖ 5.-4. Yüzyıllara tarihlenen, Klasik Döneme ait gemilerdir. Aynı zamanda 2.500 yıllık Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait gemiler de bulundu. Farklı tarihlere tarihlenen gemiler, tarihöncesi dönemlere uzanan kesintisiz ticaret, savaş ve iletişim modellerini temsil ediyorlar.

 

Karadeniz’in belirli bir derinliğin altındaki anoksi (oksijen eksikliği) koşullarından dolayı batıklar inanılmaz bir şekilde korundu. Batıklar; yelken direkleri halen dik, dümenler yerlerinde, amphora kargoları ve güvertede gemi teçhizatları ile oyma ve alet izleri yapıldığı gün kadar belirgin bir şekilde yüzlerce ya da binlerce metre derinlikte yatmaktadır. Gemiler sadece ikonografi veya yazılı açıklamalardan bildiğimiz ancak hiç görmediğimiz birçok yapısal özelliği, donanımı ve teçhizatını bize sunmaktadır.

 

Araştırmayı yürüten, Southampton Üniversitesi Deniz Arkeolojisi Profesörü ve Deniz Arkeolojisi Merkezi'nin kurucu direktörü Jon Adams: “Bu buluntu topluluğu dünya batıklar ve gemicilik konusunda dünyanın en iyi denizaltı müzelerini içermelidir. 10. yüzyıla tarihlenen bir Bizans ticaret gemisine daldık. 93 metre derinlikte yatıyordu. Bu, dalış alanında yer alıyordu ve böylece bazı yapısal özellikleri, gözle görülür şekilde inceleme fırsatı bulduk. ” dedi.

 

Adams; “Çökelti altına kalmış bu gemi enkazının kereste kısmı yeni gibi görünüyor ve şaşırtıcı durumda iyi korunmuş. Bu daha eski batıkların var olması gerektiğini gösteriyor ve aslında bu dalıştan birkaç gün sonra Hellenistik Döneme ait, hatta biri daha eski olabilecek üç batık keşfettik.” sözlerine ekledi.

 

2015 yılında Karadeniz’de MAP, son buzul döngüsünden sonraki deniz seviyesi değişiminin etkileri de dahil olmak üzere bölgenin antik çevresindeki değişiklikleri araştırmak üzere yola çıktı. Arazi çalışmaları, 2017'de eylül ayında sona eren üç mevsim boyunca gerçekleştirildi; dünyaca ünlü deniz bilim adamları, son gezilerinden bazı şaşırtıcı buluntuların ve amphoraların ve diğer büyüleyici eserlerin koleksiyonuyla ilgili bilgileriyle geri döndüler.

 

Bilim adamları batıkların keşfedilmesinin yanı sıra deniz seviyesinin bugünkü seviyesinin çok altında olduğu eski kıyı şeridine yakın olan Bulgaristan'daki Ropotamo'daki Erken Tunç Çağı yerleşmesinin kalıntılarını kazdılar. Sular yükseldikçe yerleşim terk edildi ve şimdi ev kalıntıları, evin keresteleri, ocaklar ve seramik kalıntıları,  2.5 metre aşağıda deniz dibinde uzanmaktadır. Köyün bulunduğu vadi, önce Arkaik Dönem Yunan sömürgecileri tarafından ziyaret edilen korunaklı bir koy, sonra erken Bizans gemicileri için bir liman ve son olarak Osmanlılar tarafından gemilerin demirlendiği bir liman yeri haline geldi. Ekip ayrıca, devrim niteliğinde, uzaktan kumandalı, robotik bir araç olan Surveyor Interceptor'u kullanarak (12 m. Uzunluğa kadar tortu örnekleri çıkarır), binlerce kilometre boyunca jeofizik araştırmalar yapmak için, deniz tabanının derinlerine gömülmüş olan eski kara yüzeylerini ortaya çıkaran, 50 km'ye kadar derin sudaki araştırma çalışmalarını sürdürdü. Örneklerden elde edilen materyallerle, deniz seviyesinin yükselmesi gibi çevresel değişimler dahil olmak üzere eski çevrenin doğası anlaşılabilir.

 

Profesör Adams, bu araştırmalarla bir araya gelen bütün delillerin bölgenin gemicilik tarihine katkıda bulunacağını söyledi: “Araştırmadaki birincil hedefimiz, bölgenin tarihöncesini ve çevresel etkilerin insan üzerine etkisini anlamak üzerinedir. İnsanın geçmişiyle ilgili bu büyük soruları ele alacağımız eşsiz bir veri arşivine sahip olduğumuza inanıyoruz." dedi.

 

Sozopol Sualtı Arkeoloji Merkezi Müdürü Dr. Kalin Dimitrov: “Üç sezon boyunca Karadeniz (MAP), önemli ölçüde korunmuş gemilerin keşfi ve belgelemesi ile denizcilik mozaiğinin boşluklarını doldurmaya devam ettik.  Gemiler, Roma ve Bizans Dönemlerini ve antik Yunan sömürgesini temsil etmektedir. Keşfedilen gemi enkazı kuşkusuz antik gemi yapımı tarihini yeniden yazacaktır.” dedi.

 

Karadeniz MAP projesi,  Expedition and Education Foundation’u kuran Hans K. Rausing tarafından tasarlandı.

 

Kaynak: https://www.southampton.ac.uk