KARAVELYAN

Özgen Acar

Zeugma’yı Soyan İki Ayaklı Köstebekler

 

Gaziantep’in Nizip İlçesinde Belkıs (Kavunlu) Köyü’nde “Ayvaztepe” olarak bilinen antik “Zeugma” kenti, Romalılara göre “yol-kavşak-geçit” anlamındaydı. Ancak, “Fırat’ın en dar yerlerinden biri” olan bu kentte, Büyük İskender ordusunu Fırat Nehri üzerine tekneleri yan yana bağlatıp da geçirmişti.

Baraj sularının altında kalmadan önce, Zeugma’nın kalıntılarını zenginleştiren mozaikler yağmalana yağmalana, “yolgeçen hanına” dönüşmüştü!

 

19. Yüzyıl ve Casus Lavrence

 Kentin adının “Zeugma” olduğu ancak yakın tarihlerde saptandı. 19. yüzyılın sonlarından bu yana, Rusya, Almanya, İngiltere, Fransa müzelerinde deniz tanrısı Poseidon’u, çevresinde Roma Eyaletlerini simgeleyen madalyonları ile gösteren bir Zeugma mozaiğinin parçaları sergileniyor.

Ünlü İngiliz “casusu” T.E. Lavrence, Güney Anadolu’da geç dönemde Hititler’in başkenti sayılan Gaziantep’te, Suriye sınırındaki Kargamış’ta, “arkeolog” olarak 1913’te çalışmaya başladı! Lavrence, bölgedeki ilk araştırmalarını Times Gazetesi’nde “Kuzey Suriye ve Mezopotamya’da Vandalizm” başlığı altında bir mektup yayımladı.

Lavrence, Alman şirketinin Urfa Kalesinin taşlarının satışa çıkarılarak, Bağdat Demiryolu’nda kullanmak istediğini, ayrıca Birecik’in yanı sıra, Fırat Nehri üzerinde Zeugma’nın burnunun dibinde, (İncil’in yazıldığı 4 yerden biri olan) “Rum Kale” ile “Kargamış”ın Hitit kabartmalı taşlarının da aynı tehlike ile karşı karşıya olduğuna dikkati çekti!

Lavrence, İngiliz arkeologlar ile günümüzde mayınlardan temizlenme çalışmaları süren, Kargamış’ta Hitit duvar kabartmalarını kurtardı. Bu taş kabartmalar, Ankara’da Anadolu Müzesi’nde ziyaretçilerde hayranlık uyandırıyor.

Lavrence’ın yörede kullandığı motosikleti, Gaziantep Müzesi’ne verildi. Buharla çalışan bu motosiklet onarılmak üzere gönderildiği İstanbul’da Koç Müzesi’nde sergileniyor. Lavrence, 1935’te kendi kullandığı motosikleti ile yaptığı bir trafik kazasında öldü. Lavrence’ın geçen yüzyılın başında yakındığı “vandalizm”, Zeugma’da günümüzde biçim değiştirerek, iki ayaklı köstebeklerin soygunlarına sahne oldu. Köstebekler neredeyse baraj kadar Zeugma’ya zarar verdiler!

Özgen ACAR