KONUŞAN ZEUGMA MOZAİKLERİ CONVIVIUM, TRAGEDYA VE PANTOMİM

Antik dünya mozaik sanatının en güzel ve en ilginç örneklerinden olan Zeugma mozaikleri, Greko-Romen yaşantısının çok önemli bir parçası olan yeme içme toplantılarının, yani “convivium”ların yer aldığı mekânların işlevsel ve mimari dilini anlamak açısından oldukça önemlidir. Öte yandan bu mozaikler antik dünyada popüler olan ve bu mekânlarda yemek sırasında teatral olarak canlandırılan edebi eserlerin görsel yansımalarını da içerirler

Antik dünya mozaik sanatının en güzel ve en ilginç örneklerinden olan Zeugma mozaikleri,  Greko-Romen yaşantısının çok önemli bir parçası olan yeme içme toplantılarının, yani “convivium”ların yer aldığı mekânların işlevsel ve mimari dilini anlamak açısından oldukça önemlidir. Öte yandan bu mozaikler antik dünyada popüler olan ve bu mekânlarda yemek sırasında teatral olarak canlandırılan edebi eserlerin görsel yansımalarını da içerirler. Birecik Barajı’nın tamamlanmasının ardından oluşan baraj rezervuar gölü kenarında, Zeugma antik kentinin doğu konut sektöründe 2002 yılında suların ortaya çıkardığı bir Roma konutunun yemek odasına ait bir taban mozaiği olan Theonoe ve Leukippe Pantomim mozaiği, üzerinde yer alan sahnenin canlılığı ve etkileyiciliği dışında, içerdiği konu ve bu konunun izleyenlere düşündürdükleri açısından benzersiz bir örnek olarak kabul edilebilir.  Theonoe ve Leukippe Pantomim Mozaiği Theonoe ve Leukippe Pantomim mozaiği Fırat Nehri’ne bakan ve bir yamaçta yer alan bir Roma konutunun en görkemli yemek salonunda yer alır. Grekçe triclinium olarak adlandırılan bu yemek salonunun özelliği, odanın tüm tabanını kaplayan mozaikte iki adet konulu sahne (emblemata) betiminin U planında yerleştirilmiş kline olarak adlandırılan yataklardan ve oda girişinden rahat görülebilecek şekilde yerleştirilmiş olmasıdır. Klineler üzerinde yatarak yemek yiyen konuklara doğru yönlendirilmiş ve zemine konumlandırılmış kare planlı konulu bir sahnenin yanında, odaya geçen konukları girişte selamlarcasına yerleştirilmiş geniş dikdörtgen bir diğer konulu mozaik yer alır. Birçok Greko-Romen konutunda gördüğümüz bu tasarım bu mekânların işlevleriyle bağlantılı bir uygulamadır. Yemek odasına girişte ziyaretçileri karşılayan dikdörtgen geniş emblemata da Akhilleus’un Skyros Adası kralı Lykomedes’in sarayında saklanma temasını betimlemektedir. Homeros’un İlyada’sında anlatılmayan bu hikâyeyi MS 1. yüzyılda yaşayan Latin şair Publius Papinius Statius’un Achilleïs adlı bitmemiş şiirinden bilmekteyiz. Ancak bu sahne oldukça tahrip olmuştur. Theonoe ve Leukippe’nin betimlendiği sahne ise taban mozaiğinin klinelerin arasında kalan kare planlı emblemata’sında yer alır. Beş insan figürünün yer aldığı sahnede bu figürlerin yanlarına antik Grekçe olarak yazılmış isimler bize konunun MÖ 1. yüzyılda yaşamış Latin şair Gaius Julius Hyginus’un Fabulae adlı eserinde anlattığı kız kardeşine âşık olan Theonoe’nin hikâyesiyle bağlantılı olduğunu göstermektedir. Hikâyeye göre Kral Thestor’un üç çocuğu vardı: Kalkhas, Leukippe ve Theonoe. Theonoe küçükken kumsalda oynarken denizden gelen korsanlar tarafından kaçırılır, Karya’da Kral İkarus’un sarayına köle olarak satılır ve onun cariyesi olur. Daha sonra Thestor  kaçırılan kızı Theonoe’yi aramak için yollara düşer,gemisi Karya kıyılarında batar ve o da yüzerek Karya sahillerine çıkar. Kral İkarus’un askerleri tarafından yakalanan Thestor, kızı Theonoe’nin de yaşadığı İkarus’un sarayındaki bir zindana tutsak düşer. Arkasından kız kardeşi Leukippe kaybolan kız kardeşi ve babasını bulmak için Delphi’deki Apollon kâhinlerinden yardım ister