MAYA UYGARLIĞININ ÇÖKÜŞÜNDE KURAKLIK ÖNEMLİ ROL OYNAMIŞ OLABİLİR

Yapılan yeni bir çalışma ile, günümüzden yaklaşık 1000 yıl önce, Maya uygarlığının çöküşüne denk gelen dönemde yaşanan kuraklığın boyutu ölçüldü. Elde edilen sonuçlar, antik dünyanın en önemli medeniyetlerinden biri olan Mayaların çöküşünde kuraklığın önemli rol oynamış olabileceğini gösteriyor.

 

 

 

Cambridge ve Florida üniversitelerinden araştırmacılardan oluşan bir ekip, su seviyelerinin düşük olduğu kuraklık dönemlerinde oluşan bir mineral olan alçıtaşı (jips) içerisindeki farklı su izotoplarını ölçmek için yeni bir yöntem geliştirdi. Meksika’da, Maya uygarlığının merkezi olan Yucatán Yarımadası’ndaki Chichancanab Gölü’nden elde ettikleri alçıtaşı (jips) örneklerini inceleyen araştırma ekibi, Maya uygarlığının çöküşüne denk gelen dönemde yıllık yağış miktarında 41% ila 54% oranında bir düşüş meydana geldiğini; kuraklığın en üst seviyesine ulaştığı dönemlerde ise yağış miktarının 70% oranında azaldığını ve ortalama nem seviyesinde günümüz oranlarına kıyasla 2% ila 7% oranında bir düşüş yaşandığını tespit etti.

 

 

 

Araştırma ekibinde bulunan, Cambridge Üniversitesi Yer Bilimleri Fakültesinden Nick Evans, bugüne dek yapılan araştırmalarda Klasik Maya uygarlığının çöküşünde ilkim koşullarının rolü konusunda net bir sonuca ulaşılamadığını ve araştırmaların daha çok niteliksel verilere, örneğin iklim koşullarının kurak veya yağışlı olup olmadığı gibi verilere dayandığını belirtiyor. Evans, kendi çalışmalarını ise şöyle özetliyor: “Yapmış olduğumuz araştırma, Maya uygarlığının çöküşüne denk gelen dönemdeki yağış ve nem seviyeleri üzerine sağlam istatiksel tahminler sağlaması bakımından önemli bir gelişme arz ediyor.”.

 

 

MAYALARIN GİZEMLİ ÇÖKÜŞÜNE DAİR YENİ İPUÇLARI

 

 

Maya uygarlığı dört ana döneme ayrılıyor: Klasik öncesi (MÖ 2000-MS 250), Klasik (MS 250-MS 800), Son Klasik (MS 800-MS 1000), Klasik sonrası (MS 1000-MS 1539). Anıtsal mimarinin ortaya çıkışı, entelektüel ve artistik gelişim, kent devletlerinin genişlemesi gibi gelişmeler Mayaların altın çağı olarak da nitelenen Klasik dönemine damgasını vururken, MS 9. yüzyılda Maya merkezlerinde büyük ölçekte bir siyasi çöküş meydana geliyor. Bu süreçte, Mayaların kentlerini aniden terk ettikleri ve imparatorluklarının sona erdiği biliniyor. Bu dönemin ardından Mayalar varlıklarını korumaya devam etseler de, siyasi ve ekonomik güçlerinin tükendiği anlaşılıyor.

 

 

 

Bugüne dek, Maya uygarlığının çöküşüne neyin neden olduğuna dair, istila, savaş, çevresel bozulma ve ticaret yollarının çöküşü gibi birçok teori üretildi. 1990’lı yıllarda ise Maya uygarlığının çöküş dönemindeki iklim kayıtlarını inceleyen bazı araştırmacılar, verilerin şiddetli kuraklık dönemi ile benzer özellikler taşıdığı sonucunu ortaya koydu. Cambridge Üniversitesi Godwin Paleoiklim Araştırmaları Laboratuvarı direktörü Prof. David Hodell, 1995 yılında yayımladığı makalesinde, Maya uygarlığının çöküşü ile Chichancanab Gölü’nde tespit edilen kuraklık döneminin ilişkili olduğuna dair ilk fiziksel verileri ortaya koymayı başardı.

 

 

 

Hodell ve çalışma ekibi şimdilerde ise, geliştirdikleri yeni yöntem ile, göldeki kuraklığın boyutu hakkında yeni veriler elde etti. Kuraklık dönemlerinde oluşan bir mineral olan alçıtaşının oluşum sürecinde, su molekülleri doğrudan mineralin kristalimsi yapısı bünyesinde toplanır. Kuraklık dönemlerinde, göllerde buharlaşan su oranın fazla olması ve su bünyesindeki daha hafif izotopların daha hızlı buharlaşması nedeniyle, su ağırlaşmaktadır. Dolayısıyla, su bünyesinde bulunan oxygen-18 ve hydrogen-2 (deterium) gibi kütlesi daha ağır izotoplar, şiddetli kuraklık dönemlerine işaret eder.

 

 

 

Hodell ve ekibi, geliştirdikleri bu yeni jeokimyasal yöntem ile, Chichancanab Gölü’nden elde edilen alçıtaşının kristal yapısı bünyesinde tutulan farklı kütlelere sahip su izotoplarını analiz ederek, Maya uygarlığının çöküşüne denk gelen Son Klasik dönemdeki hidrolojik koşulların tam bir modelini çıkarmayı başardı.

 

 

 

Gölün MS 800-1000 yılları arasında geçirdiği kuraklığın boyutunu, yağış ve nem oranlarını ortaya koyan araştırma, Mayaların çöküşünde iklim koşullarının belirleyici bir rol oynadığına dair niceliksel veriler oluşturması bakımından büyük önem taşıyor. Araştırmanın sonuçları ayrıca, bu iklim koşullarının tarımı, özellikle de Mayaların temel besin ürünlerinden biri olan mısırı nasıl etkilemiş olabileceği gibi pek çok konunun araştırılmasına katkı sağlayacak.

 

 

Çeviri: Deniz Genceolu

Kaynak: https://www.sciencedaily.com/releases/2018/08/180802141627.htm