Mezopotamya’da Orta Anadolu Heykelciği

Hakemi Use kazıları,  Hassuna/Samarra kültürlerinin Türkiye’deki ilk ve tek temsilcisidir.

HAKEMİ USE

Mezopotamya’da Orta Anadolu Heykelciği

            Türkiye’nin güneydoğusunda modern Türkiye-Suriye sınırından 150 kilometre içeride yer alan Hakemi Use, Kuzey Mezopotamya’nın dağlık bölümünü oluşturan Yukarı Dicle Vadisi’nin boyalı çanak çömlek kültürlerine ışık tutan en önemli yerlerden biridir. Ana katmanı Geç Neolitik Döneme tarihlenen Hakemi Use, Yukarı Mezopotamya’nın ilk boyalı çanak-çömlek kültürleri olan  Hassuna/Samarra kültürlerinin Türkiye’deki ilk ve tek temsilcisidir.

            Hakemi Use kazıları, Dicle Nehri üzerine inşası devam eden Ilısu Barajı göl suları altında kalacak olan kültür varlıklarını kurtarmaya yönelik proje kapsamında, 2001 yılından beri sürdürülmektedir.

            2010 yılı kazı çalışmaları sırasında bulunan Geç Neolitik Döneme ait mermerden yapılmış bir kadın heykelciği, bugüne kadar bulunanlardan farklı olmasıyla dikkatleri üzerine çekti. Geçmiş yıllardaki kazılarda bu yerleşimde, kilden yapılmış yaklaşık 30 adet kadın heykelciği veya heykelcik parçası ortaya çıkartılmasına karşın, bu yıl ilk kez taş örneğe rastlandı. Söz konusu heykelciği diğer örneklerden ayrılan temel özellik ise vücut hatlarının dolgun gösterilmesi. Mezopotamya’daki çağdaşı kazılarda ortaya çıkartılan kadın heykelciklerinin oldukça stilize yapılması ve neredeyse tümünün kilden üretilmiş olması dikkate alındığında, beyaz mermerden yapılmış Hakemi Use heykelciği kendine özgü bir duruş biçimine sahip olmasıyla farklılık gösteriyor. Yaklaşık 5 cm yüksekliğindeki heykelciğin baş ve sol diz kapağındaki siyahlık ve çatlaklar şiddetli ateşe maruz kalmış olmasından kaynaklanıyor. Şiddetli ateş beyaz mermerin rengini açık kahverengiye çevirmiş.

            Hakemi Use mermer heykelciği genel olarak Orta Mezopotamya yerleşimlerinde Tell es-Sawwan mermer buluntularına benzemekteyse de kendine özgü nitelikleriyle farklılığını ortaya koyuyor. Diğer taraftan çağdaşı Orta Anadolu heykelciklerini de çağrıştıran stilistik özellikleri dikkat çekiyor.

Doç. Dr. Halil TEKİN

Hakemi Use Bilimsel Kazı Başkanı

Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü