ÖZEL PROJE ALANI OLARAK İLAN EDİLEN HEVSEL BAHÇELERİ VE PROJE HAKKINDA HİÇBİR AÇIKLAMA YAPILMADI

Geçtiğimiz ay 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri ‘Özel Proje Alanı’ ilan edildi. Diyarbakır’daki Hevsel Bahçeleri hakkında böyle bir proje kabul edilmiş olmasına rağmen yetkili kurumlar tarafından proje hakkında herhangi bir açıklama yapılmadı.

Hevsel Bahçeleri, Diyarbakır surlarıyla Dicle nehri arasında yer alan ve yaklaşık yedi yüz hektarlık alanı kaplayan verimli bir alandır ve antik dönemlerden beri Diyarbakır'ın tahıl ambarı olarak bilinir. Sahip olduğu habitat bakımından zengin olan Hevsel Bahçelerinde 180'den fazla kuş türünün yaşadığı bilinmekle birlikte bu sayının yeni gözlemlerle artabileceği tahmin edilmektedir. Bu sebepten ötürü Hevsel Bahçeleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük kuş cenneti olarak görülür. Bölge ayrıca göçmen kuşların göç yolları üzerindedir. Çeşitli kuş türleri hem yaz hem de kış mevsimini burada geçirir; dinlenir, barınır, yiyecek bulur. Uzmanlara göre tüm bu özelliklerinden dolayı Hevsel Bahçelerinin doğal özelliğinin bozulmaması gereklidir. 

 

Kültürel ve ekolojik olarak böylesine zengin olan bu bölgenin doğal özelliklerinin korunması yolunda ilk adım 2013 yılında atılmış, Dünya Kültürel Mirası Listesine girmesi için UNESCO'ya aday gösterilmişti. 2015 yılına gelindiğinde ise Hevsel Bahçeleri UNESCO tarafından kültürel miras listesine dahil edildi. 

 

Önemli bir kültür ve ekoloji birikime sahip olan ve bir kuş cenneti olarak da nitelendirilen Hevsel Bahçeleri UNESCO tarafından Dünya Kültürel Mirası listesine alınmadan önce 2014 yılında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ‘yapı rezerv alanı’ ilan edilmiş, bu karar halkın yoğun tepkisine neden olmuştu. 14 Kasım 2014 tarihinde toplanan Diyarbakır il Toprak Koruma Komisyonu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın talebi doğrultusunda 8,629,499 metrekarelik alana sahip Hevsel Bahçeleri’nin 7,517,732 metrekaresini tarımsal niteliği korunacak alan statüsünden çıkararak ‘rekrasyon’ alanı ilan etmişti. Komisyon geriye kalan 1,111,767 metrekarelik alanı ise tarımsal niteliği korunacak alan statüsünde kalmasına karar vermişti. Geçtiğimiz ay ise (28 Aralık 2016) 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 2. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendi ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onayı ile “Özel Proje Alanı” olarak ilan edildi. Fakat projenin kamuya duyurulması ve askıya çıkması gerekmesine rağmen o günden beri bakanlık proje hakkında herhangi bir açıklama yapmadı.

 

Konu hakkında açıklamalarda bulunan Şehir Plancıları Odası Diyarbakır Şube Eş Başkanı Büşra Cizrelioğulları, tepkisni şu sözlerle dile getirdi: “Bu alanda nazım ve imar planı değişiklikleri yapılıyor. Bu alanın askı ilan tutanağına ulaştık, fakat projenin içeriğine dair herhangi bir bilgi edinemedik. Hangi alan özel proje alanı ilan edilmiş? Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri çok geniş bir alandır. Birinci uygulama etabı neresidir henüz bilmiyoruz. Askıda olan planların açık, alanın şeffaf şekilde gösterilmesi ve kamuoyuyla paylaşılması lazım. Buna ilişkin yönetmeliklerde de kesin hükümler var. Halkın kent bileşenlerinin de hakkı gasp ediliyor. Özel Proje Alanı’nın ilanı aslında başka hiçbir kurumun söz hakkı olmaksızın Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın direkt bir şekilde buraya planlarını, parselasyonunu kimseye sormaksızın yapma yetkisi veriyor. Bu başlı başına bir problem. Bakanlık şimdi Dicle Vadisi ve Hevsel bahçelerini imara mı yoksa cazibe merkezleri haline mi getirecek bilmiyoruz. Hevsel bahçeleri ve Dicle Vadisi’nin bir kısmı bakanlığa verilmiş durumda. Bu alan parçalı ele alınacak bir yer değil. Bütüncül yaklaşımla korunması gereken bir alandır. Daha önce Dicle Vadisi’ne ilişkin plan ve projeler yapıldı. Yapılan projelerde bu alanı bir cazibe merkezi haline getirme çabası içerisindeydi. Oysa koruma ve kollama odaklı bir çaba sarf edilmedi. Bu günkü kaygımız da budur. Yapmak istedikleri her neyse Hevsel Bahçeleri ve Dicle Vadisi’nde 10 gün önce ağaç kesimine de başladılar. Askıda olan bir projenin çalışmasına başlamakta yasal değil. Bizler elimizden geleni yaparak tarihi ve doğal yapıya sahip çıkmaya çalışacağız”.

 

Hevsel Bahçeleri UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde olmasına rağmen, UNESCO tarafından da herhangi bir açıklama yapılmadı.