PAŞALAR FOSİL YATAĞI

Paşalar fosil lokalitesi coğrafi konum olarak, kuzeybatı Anadolu’da Gönen Havzası’nın güneyinde, Bursa ilinin 68 kilometre güney batısında ve Mustafakemalpaşa ilçesine 12 kilometre uzaklıktadır. Fosilli alan, köy yoluna paralel olarak kuzey-güney doğrultusunda uzanmaktadır. Paşalar fosil yatağı 1965-1969 yılları arasında yapılmış olan Türkiye Neojen Linyit Araştırmaları Programı sırasında orman yolu açılırken ortaya çıkartılmıştır.

Fosil yatağında ilk kez 1969-1970 yıllarında Paleontolog H. Tobien sadece iki dönem kazı gerçekleştirmiş ve 1977’de ilk yayını çıkarmıştır. 1983’ten beri TC Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ve finansal desteği ile sistemli olarak yürütülen kazılar Prof. Dr. Berna Alpagut Kazı Başkanlığında yapılmaktadır.

 

Alt-Orta Miyosen Döneme tarihlenen Paşalar fosil lokalitesi, Anadolu’nun Neojen sınıflandırılmasında tanımlanmış olan 12 fauna grubundan en eskisidir. Kronolojik olarak günümüzden yaklaşık 15 milyon yıl önceye tarihlenmektedir. Paşalar fosil lokalitesinin çökelme yapısına bakıldığında en alttan başlayarak sırası ile konglomera, alt kalkerli silt, yeşilimsi gri ince-orta kum, üst kalkerli silt ünitelerinin üst üste tabakalaşmasından oluştuğu görülmektedir. Fosiller ince-iri taneli yeşilimsi gri kum ünitesi içerisinde alt ve üst kalkerli silt tabakalarının arasında adeta bir sandviç gibi sıkışarak korunmuştur ve fosiller yeşilimsi gri kum ünitesinde değişik boyuttaki cepler halinde oldukça yoğun bir biçimde bulunmaktadır.

 

Paşalar faunasının paleobiyocoğrafyası Miyosen Dönemin ilk yarısında dünyada görülen deniz seviyesinin düşmesi ve kıtalar arası kaymalar ile ilintili olduğunu göstermektedir. Paleocoğrafik çalışmalar, Miyosen Dönem itibariyle Anadolu plakası ve Arap Yarımadası’nın çarpışması sonucunda, Güneydoğu Anadolu’da Bitlis Okyanusu’nda suların çekilmeye başladığını ve türler için kıtalar arası geçiş sağlanabilecek bir kara köprüsünün ortaya çıktığını söyler. Bu da karasal memeli hayvanların Anadolu’ya göçünün Erken-Geç Miyosenden Orta Miyosene geçişte başladığını göstermektedir.

 

Birçok hayvan grubunun içinde bulunduğu bu canlılar grubu, Doğu Afrika’dan çıkarak Anadolu kara köprüsü üzerinden Orta ve Batı Anadolu’ya göç etmişlerdir. Paşalar’da bulunan memeli hayvan grupları genç ormanlık, sık yer bitki örtüsü, açık otlaklar şeklinde bir açık habitatta yaşamışlardır. Bu habitat Afrika’nın tropikal ormanlarında yaşayan memeli hayvanlar ile benzerlik göstermekte ve tropikal/yarı-tropikal mevsimsel bir iklim ile Hindistan’ın Sal bölgesine benzemektedir.

 

61 adet memeli hayvan türünü içeren tekil ve zengin bir hayvan topluluğu olan Paşalar fosil lokalitesinden elde edilen bilgilere göre; Etçiller, küçük memeli hayvan aileleri, Otçullar, Toynaklılar, Gergedangiller, Atgiller, Domuzgiller ve Hortumlugiller gibi ailelere ait fosil örnekleri ele geçmiştir. Etçil örnekler Ayıgiller (Ursidae), Sansargiller (Mustelidae), Sırtlangiller Hyaenidae), Kedigiller (Felidae), Misk kedisigiller (Viverridae) ve Ayıköpekgiller (Amphicyonidae) ailelerinden oluşur. Çok sayıda etçil materyali içerisinde çok az sayıda bulunan ve sadece iki birey ile temsil edilen Amphicyonidae günümüze kadar bulunan fosil taksonlar içerisinde Anadolu’nun en iri yırtıcısı durumundadır.

 

Yazı: Berna ALPAGUT

Yazının tam metnini Aktüel Arkeoloji Dergisi'nin 57. sayısında bulabilirsiniz.