RİTÜEL OLARAK ÜST PALEOLİTİK MAĞARA RESİMLERİ

(62. Sayı - ÇAĞLAR BOYU DEĞİŞMEYEN İNANÇ VE RİTÜELLER )

Afrika’nın doğusunda Somali ve kuzeyinde Sahra Çölü, Avrupa’da Bulgaristan, Asya’da Hindistan, Güney Amerika’da Brezilya ve Arjantin’in yanı sıra Güney Asya, Avustralya ve Endonezya’da bulunan Üst Paleolitik Dönem mağara resimlerinin çoğu; geometrik ve soyut işaretler, semboller ve primitif anlayışta stilize formlar içermektedir. Endonezya ve Avustralya’daki kimi mağaralarda püskürtme tekniğiyle yapılmış el izleri de bulunmaktadır.

İspanya’nın kuzeyindeki Asturias’tan, Fransa’nın güneydoğusundaki Provence bölgesine uzanan Franco-Cantabrian bölgesini diğer bölgelerle kıyasladığımızda ise tuhaf bir şekilde orantısız yetenekle karşılaşırız: Burada döneminin çok ötesinde bir estetik ve plastik algı dikkati çekmektedir. Teknik ve plastik anlamda bakıldığında; oran-orantı, kütle, form, mekan ve zaman, kompozisyon etkisi ile bir uzam yaratılarak, izleyici ile birebir etkileşim halinde ve anlaşılabilirlik bakımından inandırıcı eserler ortaya konmuştur. Resmin betimlenmesi için seçilen düzlem veya yüzey, her bir resim için özel olarak seçilmiş; mağara bedenine ait tüm numen elemanları, örneğin sarkıt ve çatlaklar kullanılmış; mağara duvarlarına yapılan çizimlerin malzeme anlamında da yerine oturmasıyla kimi zaman rölyef ve heykel biçimine dönüşüm gerçekleşmiştir.

 

 

Akla ilginç bir soru gelir: Bu bölgedeki Homo sapiensi, dünyanın diğer taraflarındaki Homo sapiensten ayıran neydi? Resimlerin barındırdığı plastik nitelikler karşılaştırıldığında, diğer bölgelerdeki mağaraların hiçbiri Franco-Cantabrian bölgesi resimlerine benzemez. Kim bilir, belki de Rönesans’ın mucitleri bu bölgedeki Homo sapienslerin evrimsel kuzenleridirler.

 

Yazı: Yusuf Alper ÇAKIR

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 62. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.