Şafak Atları

Atın Evrimi

55 milyon yıl önce, küçük bir orman hayvanı, “şafak atı” anlamına gelen “Eohippus” olarak da bilinen ve omuz yüksekliği 10–20 cm olan Hyracotherum (Hyrax: Afrika’da yaşayan bir hayvana benzediğinden bu isim verilmiştir) atın atası olarak evrilmeye başlar. Bacaklar esnek ve bütün kemikleriyle dönebilir özelliğe sahiptir. Ön iki bacakta 4 parmak, arkadakilerde ise 3’er parmak vardır. Her bir parmağında pençe yerine ufak toynakları vardır. Sırtı kemerli, kısa boyunlu, kısa burunlu, kısa bacaklı ve uzun kuyrukludur (kuyruk 28 cm). Meyve ve yumuşak yapraklarla beslenir. Doğu Asya, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’nın Erken Eosen katmanlarında bulunduğu için en eski atlar cinsine ait olan Hyracotherium’un Kuzey Amerika’da Eosen katmanları arasında bulunmuş olan fosilleri Eohippus olarak adlandırılır. Omuz yüksekliği yerden 20-30 cm kadar olan, kemerli sırt, kısa bacaklar, kısa burun ve oldukça küçük bir beyin ile daha çok köpeğe benzer bir görünüme yaklaşmış olan Orohippus’un, 50 milyon yıl önce Hyracotherium’dan düz, belirgin ve dereceli bir geçişle evrildiği görülür. Oligosende, iklimde görülen belirgin soğuma döneme damgasını vurur. Pek çok hayvan ve yaşam alanı soğumadan etkilenir. Himalayalar’ın yükselmeye başlamasının bu soğumaya neden olduğu ya da soğumayı hızlandırdığı düşünülmektedir. Soğumayla birlikte Senozoik boyunca ilk kez Antarktika üzerinde buzullar oluşur. Tropik ormanlar ekvatora doğru çekilirken, yerlerini yaprağını döken ılıman iklim ormanlarına bırakır. Oligosende çiçekli bitkilerin modern biçimlerinin çoğu ortaya çıkıp yaygınlaşır. Yeni ortaya çıkan çiçekli bitkilerden en önemlisi otlardır. Asya'nın kurak iç kesimlerinden başlayarak yayılan otlarla, ilk otlak alanlar oluşur. Gelişmiş sindirim sistemine sahip ilk çift toynaklılar ancak Oligosende ortaya çıkar. Bu sindirim sistemi onlara lifli ve sindirimi zor otlarla beslenmede büyük avantaj sağlar. 47 milyon yıl önce Orohippus’tan ayrılan evrim kolunda Epihippus evrimleşir. Ön ayaklarında 4, arka ayaklarında 3 parmağı vardır. Daha önce yaşamış Eohippus ya da Hyracotherium ile modern atlar arasında ilk ortak bağlantıyı oluşturan Mesohippus türü 40 milyon yıl önce aniden ortaya çıkar. Mesohippus, Epihippus’tan biraz daha fazla gelişmiş, büyük bir hayvandır. Omuz yüksekliği yerden 60-70 cm’dir. Öncekiler gibi köpeğe benzer bir görüntüsü de yoktur. Sırtı daha az kemerlidir. Bacakları, boynu ve burnu ile yüzü karakteristik biçimde daha uzundur. Senozoiğin en uzun bölümü olan Miyosende, dünya artık bugünkü biçimini almaya başlar. Miyosen, soğuk Oligosen ve Pliyosen arasında görece ılıman bir dönemdir. Dönem boyunca görülen kuraklık ve dönemin sonlarına doğru başlayan soğumanın temel nedeni, kıtalardaki konumsal değişimler ve sıra dağların yağmur gölgesi oluşturarak kıtaların iç kesimlerine yağış düşmesini engellemesidir.  Ayhan YİĞİT