SİDE´DEKİ TYKHE TAPINAĞI AYAĞA KALDIRILDI

Side´deki yuvarlak planlı Tykhe Tapınağı, Anadolu´da örneğine çok nadir rastlanan bir yapı tipine sahiptir

Side Antik kentinin Athena ve Apollon tapınaklarında 1947 yılında Arif Müfit Mansel başkanlığında başlatılan kazı çalışmalarına, 1948 yılında tiyatro-agora kompleksinde devam edilmiştir. Buı yıl içersinde Tykhe Tapınağının da kapsamlı araştırılmasına başlanmıştır. Mansel’in yayınlarında Tykhe Tapınağı'nda yürütülen çalışmaların sonuçları ve tapınağın mimari değerlendirilmesi oldukça kapsamlı bir şekilde ele alınmış olsa da Mansel'den sonra tümüyle unutulmuştur.

Side'deki yuvarlak planlı Tykhe Tapınağı, Anadolu'da örneğine çok nadir rastlanan bir yapı tipine sahiptir. Klasik Dönemden itibaren inşa edilmeye başlanan bu tarz yapılar, Klasik Dönemin geç evrelerinde ve Erken Hellenistik Dönemde prestij yapısı haline gelmiştir.

Tykhe, kader tanrıçası tapımı, Side'ye Hellenistik Dönemde Seleukos egemenliği altında getirilmiş olmalıdır. Seleukoslar yeni kentleri Antiokheia'yı kurarlarken de kentin simgesi olarak Tykhe kültünü geliştirmişlerdi. Kentin koruyucu tanrıçası olan Tykhe, sürekliliğini ve zenginliğini kentin koruyucusu olan bir tanrıça olarak kutsanmıştı. Özellikle sol elinde tuttuğu bereket boynuzu ve sağ elinde tuttuğu buğday başağı, üzüm salkımı ve haşhaş kapsülü kesintisiz bereketi vurgulamaktaydı. Aynı inanış, Side'de MS 2. yüzyılda inşa edilmiş olan Tykhe Tapınağı'nda da devam etmekteydi. Side kazıları sıralarında birçok Tykhe heykeli bulunmuş, kent sikkelerinin arka yüzünde tanrıçanın betimlemelerine rastlanmıştır. Sikkelerin arka yüzlerinde yer alan tapınağın modelinde, oturan ve Antiokheia Tykhesi tipini yansıtan bir kült heykeli yer alır. Side'deki Tykhe Tapınağı, belki de Antiokheia kentinde yer alan tapınağın bir kopyasıdır.

Anadolu Üniversitesi adına yürütülen çalışmalar kapsamında Tykhe Tapınağı da çalışma programına alınmış, mimariye ve stratigrafiye dayalı kazılar ile restorasyona yönelik çalışmalar başlatılmıştır.

2011 yılında arkeolojik veriler ışığında yapı mimari olarak değerlendirilmiş, yapının 3-boyutlu modellerinin oluşturulmasına yönelik mimari belgeleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra, yine sanal ortamda 3-boyutlu restitüsyon önerisinin geliştirilebilmesi amacıyla, mimari parçalar tek tek taranmış ve sayısal ortamda bir modelleme oluşturulmuştur. Bu doğrultuda rölöve, restitüsyon, rekonstrüksiyon ve restorasyon projeleri oluşturulmuştur. Projeler, Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun onayına sunulmuştur.

Prof. Dr. Hüseyin Sabri Alanyalı

Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü

Fotoğraflar Side kazı arşivi