SMYRNA VE GRAFFİTOLARI

Efsaneye göre Antik Smyrna/İzmir, Büyük İskender’in Doğu Seferi sırasında Bayraklı’daki Eski Smyrna ve çevresini ele geçirdiğinde, Pagos (Kadifekale) yamaçlarında uyurken gördüğü bir rüyanın Apollon Klarios tarafından yorumlanmasının ardından yeni yerinde yeniden kuruldu.

 

Smyrna MS 177/8’de tarihinin en büyük deprem felaketi ile harap olduğunda İmparator Marcus Aurelius ve Roma yardım elini uzatmak zorunda kalacaktır. İmparator ve Roma’nın desteği ile Smyrna büyük çaplı yeni mimari projeler ve eski yapıların restorasyon projeleri ile yeni baştan yenilenmiştir. Smyrna Agorası’ndaki Portikolar ve Bazilika büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş, agoranın hemen kuzeybatısındaki Roma hamamı, tiyatro ve stadion elden geçirilmiş, büyük hasar gördüğü anlaşılan agoraya bitişik durumdaki Kent Meclisi daha büyük ölçülerde yeniden inşa edilmiştir. 

 

Bazilikanın yeniden elden geçirilmesinin ardından son kertede yaklaşık 160 metre uzunluğunca 4 galeriden oluşan bodrum katının 1. ve 2. Galerilerdeki bölme duvarları ve kemer ayaklarının sıvaları üzerinde belki de dünyanın en zengin Yunanca harflerle yazılmış yazı ve görsellerden oluşan Graffiti koleksiyonu yer alır. Resimler arasında boya ile çok detaylı olarak büyük boyutta yapılmış ticaret ve savaş gemileri, bazen tek başına bazen ise bir mücadele içinde tasvir edilmiş gladyatörler ve phalloslar en dikkat çekici ve sayısal olarak da en fazla yapılmış görsellerdir.

 

Smyrna’daki Roma İmparatorluk Döneminin bu en popüler ve de kanlı gösterileri olan gladyatör dövüşlerinin Smyrna’da da taraftar bulduğu gladyatör tasvirlerinden anlaşılıyor. Balık, kuş gibi hayvan ve çeşitli insan tasvirleri, geometrik şekiller koleksiyonun diğer örneklerini meydana getirirken sıvaya kazıma ile yapılmış mimari tasvirler, çeşitli geometrik şekiller, hem kazıma hem boyalı labrys (çift başlı balta) gibi kutsal objeler de betimlemeler arasında yer alıyor. Yazılar ise bazen tek kelime veya bir iki harften oluşurken, kimi zaman bazı uzun adak yazıları çoklu satırlardan oluşan metinler halinde görülmektedirler. Kelime oyunlarından ya da büyük puntolu harfler arasına gizlenmiş küçük puntolu kentler arası rekabete yönelik mesajlara uzanan geniş bir repertuardan bahsetmek mümkün. 

 

Aşk ifadeleri de Smyrna graffitoları arasında önemli yer tutmaktadır. Örneğin “Numarası 1308 olan bir kadını seviyorum”. Antik dönemde iyi bilinen bir şifreleme yöntemi olan isopsephism ile şifrelenmiş bu kadının adı R. S. Bagnall’a göre Tykhe’dir. Başka isopsephism örnekleri yanında, bir graffitoda ise umutsuz bir “aşık” şöyle demektedir. C. Tanrıver’in çevirisiyle “Beni sevmeyen bir sevgiliyi seviyorum”. Bazen tahribat bazen ise yazanın belki sadece kendisinin bildiği bir amaçla bir bilmece gibi yazıldığı için, yazıların çoğunun ne ifade ettiği ya da hangi amaçla yazıldığı anlaşılamamıştır.

 

Yazı: Akın ERSOY

Yazının tam metnini Aktüel Arkeoloji Dergisi'nin 55. sayısında bulabilirsiniz.