TAŞLI GEÇİT HÖYÜK

Eskiden Ağalarovası Höyük ya da Yığma Höyük olarak bilinen Taşlı Geçit Höyük, İslahiye (Gaziantep) Vadisi’nde, Tilmen Höyük’ün 15 kilometre güneydoğusunda yer alıyor ve Tilmen Höyük’le aralarında alçak bir sıradağ bulunuyor: her iki höyük de Karasu Nehri’nin sağ kıyısında yer almakta ve benzer bir coğrafi çevreye ev sahipliği yapmaktadır.

2009 ve 2010 yıllarında Taşlı Geçit Höyük’te (İslahiye ilçesi - Gaziantep) iki kurtarma kazısı ve restorasyon çalışması gerçekleştirildi. 2003 yılında başlayan ve 2007 yılının Ekim ayında ve 2008 yılı çalışma sezonunda arkeoloji ve çevre parkının açılmasıyla Tilmen projesi tamamlanınca, yakınlarda bulunan ve tehlike altında olan Taşlı Geçit Höyük yerleşmesinde kısa süreli ama yoğun bir kurtarma projesine girişilmesine karar verilmiştir.

Eskiden Ağalarovası Höyük ya da Yığma Höyük olarak bilinen Taşlı Geçit Höyük ilk olarak 1950 senesinde Bahadır Alkım İslahiye Vadisi’ne yüzey araştırması amacıyla geldiğinde ziyaret edildi. 1974’de zirai bir gereklilik sonucu yapılan ve yazları kuruyan bir su rezervi olan Tahtaköprü yapay gölünün tamamlanmasıyla, gölün kuzeybatı ucunda yer alan Taşlı Geçit Höyük de dâhil olmak üzere Yesemek’in önündeki vadinin batı tarafının büyük bir bölümü mevsimlik seller altında kalmaya başlamıştır. Yerleşme o zamandan bu yana büyük oranda erozyona uğramış, yerleşmenin etekleri tamamen yok olmuştur.

İki sezon boyunca devam eden kazı çalışmalarının asıl amacı, MÖ 2. ve 1. binyılda kentleşmeyi anlamak ve yerleşmeye kimin ne zaman yerleştiğini detaylandırmaktı. Aynı zamanda erozyonu azaltmak için incelemeler yapılarak, bazı etkili çözümler uygulandı.

Taşlı Geçit’teki projemiz 1500 senelik bir zaman dilimi içerisinde yerleşme motiflerinin bölgesel dinamikleri ve şehir alanlarının yerleşik bir düzene entegrasyon derecelerinin altını çizme amacı taşıyordu. Yerleşmedeki yerleşik dönemler farklı iskânlardan tutarlı bir motif oluşturuyorlar: Orta Tunç I İslahiye Vadisi’nde baştan başa ortadan büyüğe, duvarsız yerleşmeler dönemiydi (Tilmen’den de pek çok kanıt elde ettik), Geç Tunç I’e ait dokümantasyon yapılmadı, ama Tilmen’de de hafif farklı kronolojik nüanslar var. Ve son olarak Demir III Zincirli ve Coba’da da belgelendi (bu da Assur hükmünün serpildiği zaman olduğunu gösteriyor). Taşlı Geçit’teki belgelenmemiş dönemler en azından farklı yerleşme stratejileri zamanında gerçekleşmiş olabilecek, İslahiye Vadisi'nin yakınındaki başka yerleşmelerin büyümesine bağlı değişimlerin bir sonucudur: Orta Tunç II Dönemi ise en çok Tilmen'de belgelenmiş bir durumda.

Sonuç olarak araştırmalarımız yerleşmenin tarihini yeniden oluşturmuştur. Geç Kalkolitik yerleşme, araştırmalarımızın gösterdiği üzere Erken Tunç Çağında iskân edilmeye başlanan, şu anki höyüğün yaklaşık 750 metre kuzeybatısında yer alıyordu. Orta Tunç Çağı iskânının yalnızca bu dönemin sonuna kadar devam ettiği söylenebilir ve Orta Tunç II'de yerleşme terk ediliyor. Bu, yakınlarda bulunan Tilmen Höyük'ün maksimum gelişimiyle aynı tarihe denk geliyor. Tilmen Höyük'ü Hititlerin yok etmesi ve dolayısıyla höyüğün önemini kaybetmesiyle, Geç Tunç I'de Taşlı Geçit Höyük'e iskân gerçekleşiyor...Türk-İtalyan kazı ortaklığı İslahiye Vadisi'ndeki uzun dönemli amaçlarına erişmiş durumda. İki yerleşmede yaptığımız çalışmalarımızın sonucunda, MÖ 2 binyılın detaylı bir arkeolojik çerçevesini çıkarabildik ve bölgedeki kültürel mirasın arttırılması ve yönetimine de katkıda bulunduk.

 

Doç. Dr. Nicolò MARCHETTI