TÜRBE HÖYÜK

Yrd. Doç. Dr. Haluk Sağlamtimur

Ilısu Barajı Su Toplama Havzası’nda bulunan Siirt-Türbe Höyük’teki kazı çalışmaları 2002-2007 yılları arasında tamamlanmıştır. Höyükte gerçekleştirilen kazı çalışmalarına göre Türbe Höyük’teki ilk iskan MÖ 6. binyıla tarihlenen Halaf kültürü ile başlar. Bu döneme tarihlenen buluntular, höyük üzerine yapılmış olan MÖ 2. binyıl kalesi tarafından tahrip edilmiştir. Ancak bu döneme tarihlenen 2 taş sanduka mezarın içine bırakılan iskeletler ve tüm kaplar Halaf dönemine ait yeni veriler sunar. İki mezardan birinin içinde 7 adet, diğerinin içinde ise 8 adet kafatası olmasına rağmen, bu kafataslarına ait vücut kemikleri bir kişi hariç mezarların içerisine bırakılmamıştır. Uzun bir süre kullanılmış olan bu mezarlar bir aileye ait veya salgın hastalık sonucu ölenlerin toplu gömüldüğü mezarlar olabilir. Bunların dışında bu dönemde yaşayan topluluk üyelerinin din anlayışına bağlı bir gömü geleneği olması da muhtemeldir. Bu tabakanın üzerinde MÖ 5. binyıla tarihlenen Obeyd dönemi kalıntıları yer alır. Bu iki dönemde de yerleşimin, Van Gölü’nün kuzeyinde bulunan ve dönem ekonomisi açısından önem taşıyan obsidiyenin Mezopotamya’da bulunan yerleşimlere ulaştırılmasına yönelik ara bir istasyon olarak iskân edildiği düşünülmektedir. Kazılarda MÖ 4. ve 3. binyıllara tarihlenen buluntuların ele geçmemesi, höyüğün bir süreliğine terk edildiğini göstermektedir. Olasılıkla bu dönemde madencilik faaliyetlerinin yaygınlaşması, bu bölgenin terk edilmesinin ana sebebi olmalıdır. Değişen yeni koşullar sonucu bu dağlık bölge stratejik önemini kaybetmiştir. Tarım alanlarının çok az olduğu vadi içerisinde yaşamaya çalışan bölge halkları ise bu dönemde yeni bir yaşam biçimi olarak hayvancılık ile birlikte göçebe bir yaşam sürdürmüş olmalıdır. MÖ 2. binyıla gelindiğinde höyük üzerine bir kale inşa edilmiştir. Kale duvarlarının Botan Suyu’na bakan batı tarafındaki kalınlığı 3 metre genişliğindedir. Kalenin içerisinde ise farklı evre ve boyutlarda inşa edilmiş 15 yapı bulunur. Kalenin yapımından sonra ihtiyaç durumuna göre kalenin dışına farklı boyutlarda mekanlar eklenmiştir. 

Yrd. Doç. Dr Haluk SAĞLAMTİMUR