URARTUNUN TEKERLEKLİ TAŞITLARI

Tekerlekli taşıtların Urartu’nun sosyo-ekonomik yaşantısının yanı sıra ordu, av ve dini törenlerde de kullanıldığı dönemin tasvirli eserlerinde görülmektedir.

 

Urartu’nun Tekerlekli Taşıtları

Önasya uygarlıklarından Urartular, MÖ 9.-7. yüzyıllar arasında başta Van Gölü havzası olmak üzere Doğu Anadolu, Transkafkasya ve İran Azerbaycan’ında egemenlik kurmuştur. Oldukça geniş, dağlık olan bu bölgede mutlaka ki ulaşım ve bunun beraberinde taşıtların fonksiyonu önemli olmalıdır. Nitekim başkent Tuşpa (Van Kalesi) ve uzakta yer alan diğer Urartu merkezleri arasında bir ulaşım ağının olduğu bilinir. Tekerlekli taşıtların Urartu’nun sosyo-ekonomik yaşantısının yanı sıra ordu, av ve dini törenlerde de kullanıldığı dönemin tasvirli eserlerinde görülmektedir.

Urartularda dört tekerlekli taşıtlar ile ilgili veriler, Toprakkale’den (Rusahinili) bronz taşıt modeli ve yine aynı merkezden ele geçen iki adet mühür üzerinde betimlenmiş taşıt tasvirlerinden oluşur. Bu taşıt tipinde genellikle yan panelleri alçak dörtgen planlı kasalar, altıparmaklı tekerlekler ve tek merkezli taşıt oku kullanılmıştır.

İki tekerlekliler grubuna giren yük taşıtlarına ait bulgular, Sadberk Hanım ve İsrail müzelerinde sergilenen kemerler üzerindeki taşıt tasvirleridir. Yük taşıtlarının kare kasalarının yan panelleri oldukça yüksektir. Kare planlı kasaların üstü bir tente ile kapatılmıştır. Hem kasaların yan panelleri hem de üst tente çeşitli geometrik ve bitkisel motiflerle süslenmiştir.  Bu taşıt tipinde sekiz parmaklı tekerlekler ve tek merkezli taşıt oku kullanılmıştır. Nitekim tekerleklerin pozisyonundan, dingilin hem kasanın alt orta merkezde hem de alt arka tarafında kullanıldığı anlaşılmaktadır. 

Yazı : Dr. Bilcan GÖKCE

 Çizim ve Renklendirme : Eze Zecber