YERLEŞİK KÜLTÜR GELENEĞİNİN SONU - KURGANLAR

Doğu Anadolu bölgesinde Kurgan türü mezarlar (Tümülüs) ve bağlantılı kültürlere ilişkin ilk izlere bölgede yürüttüğümüz yüzey araştırmaları sırasında rastlanmıştır. MÖ 3. binyıldan Urartu Krallığı’na değin kullanıldığı anlaşılan kurganlar, Kuzeydoğu Anadolu’da ve özellikle Ağrı Dağı ve yakın çevresinde oldukça yoğun olarak karşımıza çıkmıştır. Bu kurgan mezarlıklarından biri olan Bozkurt’ta ise 2007 yılında kazı çalışmalarına başlanmıştır. Ağrı Dağı’nın eteğinde yer alan Bozkurt Kurgan Mezarlığı, Doğubayazıt ilçesinin kuzeyindedir. Bozkurt köyünden başlayarak kuzeye doğru dağın batı eteğindeki alçak bir yamaçta, yaklaşık 12 kilometrekarelik geniş bir alana yayılmıştır. Aslında Doğu Anadolu’nun kuzeydoğu kesiminde kurgan türü yığma taş tepeli mezar anıtlarının varlığı uzun yıllardan beri bilinir. Ancak bu kazılar, birkaç mezarla sınırlı küçük çaplı kazılar olmaları ve ayrıca o dönemdeki SSCB’nin kapalı yapısı nedeniyle bilim dünyası ve Anadolu arkeolojisinde yer almamışlardır. Rus bilim adamları E. Resler’in Kars yakınlarındaki Küçük Çatma kurganlarında, 1900 yılında, P. K. Kuchin’in ise 1916’da Erzurum yakınındaki Köprüköy’de yaptığı bu kazılardan günümüze kadar geçen 100 yılda Türkiye’de başka hiçbir kurgan arkeolojik olarak kazılıp incelenebilmiş değildir. Buna karşılık söz konusu mezar anıtları, ne yazık ki, definecilerce büyük çapta tahrip ve yağma edilmiştir. Oysa sınır komşularımız Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan ve İran Azerbaycanı’nda pek çok kurgan mezar uzun yıllardan beri kazılarak incelenmektedir Doç. Dr. Aynur Özfırat AKTÜEL ARKEOLOJİ DERGİSİ 15. SAYI