YÜZYILLAR BOYUNCA DEĞİŞEN İKLİMİN TANIKLARI: GRÖNLAND VİKİNGLERİ

13. yüzyılın ortasında Grönland’a yerleşen Vikingler en az on yıl boyunca oldukça sert ve soğuk kışlar ve yazlar geçirmek zorunda kaldılar.

13. yüzyılın ortasında Grönland’a yerleşen Vikingler en az on yıl boyunca oldukça sert ve soğuk kışlar ve yazlar geçirmek zorunda kaldılar. Çiftçi olarak yaşayan İskandinav insanları, bu süre boyunca sahip oldukları birçok öküze veda etmek zorunda kaldılar.

Grönland Vikingleri, yeterli ahşapları olmadığı için gemiler inşa edememiş ve dolayısıyla gerekli ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve ticaret yapabilmek için Avrupa’ya yelken açmaları da mümkün olmamıştır. Bu nedenle, başka  İskandinav ticaret gemileri yaşadıkları yerlerden geçmedikçe tamamen kendi başlarına kalmışlarıdır.

Fakat bütün bu sert koşullar onları durdurmamış aksine yaklaşık 200 yıl boyunca bizim Orta Buzul Çağı olarak bildiğimiz zaman dilimini sürekli kötüleşen iklim ile yaşayarak geçirmişlerdir. Bu sonuç yeni tamamlanan bir doktora tezinin de elde ettiği sonuçtur.

Danimarka’daki Ulusal Müze’de doktora öğrencisi olarak bulunan Christian Koch Madsen “iklimin kötüye gitmesi ve İskandinav insanının azalarak ortadan kalmasına dair anlatılan hikayeler tamamen hayal ürünüdür. Aslında onlar bu hava koşullarında çok uzun süre hayatta kalmışlar ve bizim düşündüğümüzden çok daha gelişmiş bir adaptasyon göstermişlerdir” diyerek çalışmasında vardığı sonucu vurguluyor.

“Grönland Vikinglerinin birden bire kuzeyin soğuk topraklarında ortadan kaybolmaları her zaman için büyük bir sır perdesi olmuştur” diyen Edinburgh Üniversitesi arkeoloji profesörü Andrew Dugmore, bu çalışmanın bu konuyu araştıranları bir derede daha bilgili kıldığı ve Grönland Vikinglerine gerçekte ne olduğu ile ilgili önemli bilgiler sunduğunu belirtiyor.

Dugmore’a göre “çıkan sonuca bakılırsa bize anlatılan efsanelerin aksine, İskandinav insanı etrafındaki coğrafyaya ve iklime oldukça iyi adapte olmuştu. Bunu göstermesi ve arkeologlara yeni bilgi sunması açısından bu doktora tezi oldukça iyi bir çalışma oldu”.

Peki Grönland Vikingleri neden bir anda yok oldular? Başlangıç için, Madsen tezinde bu insanların bizim düşündüğümüz kadar hızlı ortadan kaybolmadıklarını, onlarca yıl süren ve oldukça soğuk geçen yazlar ve kışların yüzlerce yıl süren buz çağının başlangıcı olduğunu ve İskandinav insanının bu durumda oldukça uzun süre hayatta kalmayı başardığını söylüyor.

Ayrıca, çalışma, Grönland’da yaşayan Vikingli sayısının da düşünülenden çok daha az olduğunu gösteriyor. Alan üzerine yaptığı kapsamlı çalışmalar sonucu Madsen, Grönland’da tartışmalara konu olan zaman diliminde yaşayan insan sayısının 2 bin 5 yüz kişiden fazla olmadığını ve bu nüfusun da oldukça geniş bir alana yayıldığının anlaşıldığını söylüyor. Daha önceki bilgilere gire yaklaşık 6 bin nüfusun var olduğunu sanılıyordu.

Madsen’a göre, adapte olmanın ne demek olduğunu bilmeyen Vikingli anlayışı tamamıyla yanlış bilgilere dayanıyor. Örneğin Vikinglerin “saeter” olarak bilinen küçük çiftlikler kurmaları mevsimlik istilalar için oldukça önemli bir noktaydı.

 

İklimin sertleşmeye başladığı dönemde çiftliklerin çoğunun yavaş yavaş terkedildiği görülüyor. Bu gönüllü bir şekilde olmasa da değişen iklime karşı önemler alındığını gösteren merkezi bir güç ve hammadde sisteminin varlığının da bir kanıtı.

Sertleşen iklim 13. yüzyılda kendini tam bir şekilde göstermeye başladığında burada yaşayan gruplar küçülmeye başladı. O zamana kadar, İskandinav insanı ham madde ve kaynaklarını, öküz çiftlikleri için giderek daha uygunsuz bir hale gelen oldukça geniş bir alana yaymış bir şekilde yaşıyordu. Sonuç olarak, değişen coğrafyadaki küçük çiftlikler birer birer terkedildi ve İskandinavlar daha büyük yerleşim alanlarında bir arada yaşamaya başladılar.

Eskiye göre daha merkezi bir sistem içinde yaşamaya başlamak büyük ve zengin ile küçük ve fakir arasındaki farkın daha çok öne çıkmasına neden oldu. Toplum, insan gücü ve üretilen mal üzerine dayanan bir ekonomiye dayanmaktaydı. Madsen’ a göre küçük çiftliklerdeki üretim azaldıkça oralardaki insan gücü büyük çiftliklere kaymaya başladı. Bu durum küçük çiftçileri olumsuz yönde etkiledi ve giderek daha kırılgan bir toplum yapısının oluşmasına neden oldu.

İklim sertleştikçe ve çiftçilik giderek daha az yapılabilir hale geldikçe, İskandinav gruplar denizden beslenmeye daha bağımlı hale geldi. Yapılan araştırmalara göre yemeklerinin yüzde 80’ini foklar oluşturuyordu. Çiftçi bir topluluktan avcı bir topluluğa geçiş bu şekilde yaşandı.

Bu durumda süresince, bazı genç İskandinavların İzlanda’ya ya da Norveç’e giden ticaret gemilerine saldırmak için uygun bir ortam olduğun düşünmüş olmaları da oldukça olası.

Grönland’daki İskandinav topluluklarının sonunun, oldukça küçük ve giderek de küçülen nüfusa rağmen merkezi toplum yapısındaki sorunlar yüzünden mi, Avrupa ile olan ticaretin tamamen ölmesinden dolayı mı yoksa yerel halk olan Inuitlerle ile karşı karşıya gelmiş olmalarından dolayı mı geldiği hala tam olarak bilinmiyor. Madsen’a göre bunun asıl sebebi birçok kötü rastlantının aynı anda ortaya çıkmış olması.

Her şeye rağmen kesin olarak bildiğimiz bir şey varsa o da İskandinav toplulukların bizim tahmin ettiğimizden çok daha uzun süre değişen iklim koşullarına ayak uydurarak yaşamaya devam etmiş oldukları gerçeği.

Madsen “ bu sonuçlar ile birlikte iklim değişikliğinin toplumlar üzerindeki etkisini yeniden düşünmemiz ve eskiden inandığımız kadar büyük bir etki bırakmadığını anlamamız gerekiyor” diyerek bu araştırmanın önemini bir kez daha ortaya koyuyor.

Kaynak: http://sciencenordic.com/greenland-vikings-outlived-climate-change-centuries