3500 YILLIK ÇÖREKOTU TOHUMU

BİYOARKEOLOJİ / BOYALI HÖYÜK   3500 Yıl Önceye Ait Çörekotu Tohumları Bulundu Boyalı Höyük’te bir diğer ilginç biyoarkeolojik buluntu ise 2004 yılı kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkartıldı. Aynı yapının farklı bir odasının (“A” yapısının 18 nolu odası) kuzeyinde, temel seviyesinde baş aşağı durumda bulunan bir Hitit matarası içinde birbirine (büyük olasılıkla yangın etkisi ile) kenetlenmiş tohumlar tespit edildi. Dönmez, tohumların çörekotu bitkisine (Nigella sativa) ait olduklarını belirlerken, çörekotu tohumlarının geleneksel olarak bal ile karıştırılarak halk ilacı olarak da kullanıldıkları göz önünde bulunduruldu ve Prof. Dr. Bekir Salih tarafından, mataranın içeriği, kimyasal açıdan incelendi. İleri analiz teknikleri kullanılarak gerçekleştirilen analiz sonuçları, saf çörekotu tohumlarının, balmumu ve arı reçinesi (propolis) ile karıştırılmış olduklarını detaylı olarak ortaya çıkardı.

Boyalı Höyük’te bir diğer ilginç biyoarkeolojik buluntu ise 2004 yılı kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkartıldı. Aynı yapının farklı bir odasının (“A” yapısının 18 nolu odası) kuzeyinde, temel seviyesinde baş aşağı durumda bulunan bir Hitit matarası içinde birbirine (büyük olasılıkla yangın etkisi ile) kenetlenmiş tohumlar tespit edildi. Dönmez, tohumların çörekotu bitkisine (Nigella sativa) ait olduklarını belirlerken, çörekotu tohumlarının geleneksel olarak bal ile karıştırılarak halk ilacı olarak da kullanıldıkları göz önünde bulunduruldu ve Prof. Dr. Bekir Salih tarafından, mataranın içeriği, kimyasal açıdan incelendi. İleri analiz teknikleri kullanılarak gerçekleştirilen analiz sonuçları, saf çörekotu tohumlarının, balmumu ve arı reçinesi (propolis) ile karıştırılmış olduklarını detaylı olarak ortaya çıkardı.
Çörekotu tohumları, özellikle Asya’da, tek başlarına ya da bal ile karıştırılarak sağlığın korunması ve çeşitli hastalıklara karşı (solunum hastalıklarının, mide ve bağırsak rahatsızlıklarının, böbrek, mesane ve karaciğer işlevleri ile kan dolaşımı ve bağışıklık sisteminin iyileştirilmesi gibi) geleneksel olarak halen kullanılmaktadırlar.
Hitit yazılı belgelerinde çeşitli bitkilerin tedavi amaçlı kullanıldığından söz edilmiş ve balın kullanımı ile ilgili açıklamalara da yer verilmiştir. Ancak, belgelerde şimdiye kadar balla karışık çörekotunun isim karşılığı belirlenememiştir. Boyalı Höyük’teki çalışmalar, Hititlerin yaklaşık 3500 yıl önce çörekotu tohumlarını arı ürünleri ile karıştırarak kullandıklarını ortaya koymuştur.
 
Doç. Dr. Tunç Sipahi - Ankara Üniversitesi, DTCF, Arkeoloji Bölümü
Prof. Dr. Bekir Salih - Hacettepe Üniversitesi, Kimya Bölümü
Yrd. Doç. Dr. Orhan Mergen - Hacettepe Üniversitesi, Biyoloji Bölümü
Prof. Dr. Emel Oybak Dönmez  - Hacettepe Üniversitesi, Biyoloji Bölümü