DEMİR ÇAĞINDA ÖN ASYA

Demografik yapının değişimi Demir Çağının ilk birkaç yüzyılı boyunca gerçekleşmiştir. Büyük gruplar halinde göç eden toplumlar, Önasya’da belli bölgelere yerleşmiştir.

 

Demir Çağında Önasya ve Urartu Krallığı

İnsanın yerleşik yaşama geçiş sürecini izleyen yaklaşık on bin yıllık süreçte etkileri oldukça geniş coğrafyada hissedilen birçok değişim ve dönüşüm süreci yaşanmıştır. Bilindiği üzere Önasya’da, ilk üretimciliğe geçiş süreci (Neolitik Dönem) ve kentleşme (Kalkolitik-Erken Tunç Çağı) toplumsal yaşamın temel dinamiklerini köklü bir biçimde değiştiren yeniliklere sahne olmuş ve bu nedenle “kırılma noktaları” olarak değerlendirilmişlerdir.

Demir Çağı terimi, kabaca MÖ 1200-330 yılları arasında Önasya’da yaşanan tarihsel süreci tanımlamak için kullanılır. Dokuz yüzyılı aşkın sürenin ilk yarısında, Anadolu ve Mezopotamya’nın başta demografik yapısı olmak üzere siyasal ve sosyal yapısı köklü bir biçimde değişmiş ve etkileri günümüze kadar gelen birçok yenilik ortaya çıkmıştır.

Göç Dalgaları

Demografik yapının değişimi Demir Çağının ilk birkaç yüzyılı boyunca gerçekleşmiştir. Büyük gruplar halinde göç eden toplumlar, Önasya’da belli bölgelere yerleşmiştir. Mısır’da Medinet Habu’daki yazıtlara dayanarak yapılan en popüler senaryoya göre bu sürecin başlangıcı kuzeyden Deniz Kavimleri’nin göçü ile başlamış ve gelenler, Mısır’a kadar bütün Ege ve Akdeniz sahillerindeki dengeleri değiştirmiştir. Daha çok kentlerdeki yangın ve yağma tabakalarıyla ilişkilendirilen bu toplumlardan geriye fazla bir şey kalmamıştır.

Anadolu’nun batı kıyılarında Aiolia (Ayolya), Ionia (İyonya) ve Karia (Karya) bölgelerinde “polis” olarak adlandırılan kent devletlerinin kurucuları da Erken Demir Çağında Hellas’tan gelerek bölgeye yerleşmiş ve birkaç binyıl boyunca burada kalmışlardır. Orta ve Batı Anadolu’da Demir Çağında etkin bir krallık kuran Friglerin ataları ise Balkanlardan aynı süreçte Anadolu’ya geçerek yavaş yavaş Sakarya Nehri kıyısındaki başkentleri Gordion çevresinde çoğalmışlardır. Orta Demir Çağında Frigler, Geç Hitit Krallıkları, Urartu ve Yeni Assur’un çekiştiği bir dünyada önemli aktörlerden biridir. 

Yazı :  Kemalettin Köroğlu

Foto: Kemalettin Köroğlu

Yazının devamı Aktuel Arkeoloji Dergisi 30. sayısında