HİTİTLERİN DEVLET ANTLAŞMALARI

HİTİTLERİN DEVLET ANTLAŞMALARI

“Eğer 1 insan Hatti ülkesinden kaçarsa ya da 2 insan ya da 3 insan ve onlar kardeşi Mısır ülkesi kralı Büyük Kral, Amon’un sevgilisi Ramses’e giderse, Mısır ülkesi kralı, Büyük Kral Amon’un sevgilisi Ramses onları yakalasın ve onları kardeşi Hattuşili’ye göndersin. Fakat onları, suçlarından dolayı cezalandırmasınlar. Onlar, onların gözlerini çıkarmasın ya da dillerini koparmasınlar ve onlar, onların ayaklarını kesmesin ya da kulaklarını koparmasınlar.” MÖ 1275’de yapılan Kadeş Savaşından 16 yıl sonra, Mısır Kralı II. Ramsesle Hitit Kralı III. Hattuşili tarafından dönemin diplomasi dili Akadca yazılmış bu belge, dünya tarihinde iki büyük devlet arasında imzalanmış en eski uluslararası barış antlaşmasıdır ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde sergilenmektedir. III. Hattušili ve II. Ramses arasındaki antlaşmada, her iki ülke arasında, iyi bir barış ve kardeşliğin kurulduğu belirtilmiştir. Hititler bu antlaşmaya insan hakları ile ilgili önemli bir madde eklemişlerdir. Günümüzde, bu antlaşmanın bakıra işlenmiş bir kopyası New York Birleşmiş Milletler Binası’nın bir galerisinde ilk uluslararası barış antlaşması olarak sergilenmektedir. Birden fazla nüshaları olan bu antlaşma tabletlerinin hangisinin ilk yazılan orijinal tablet, hangisinin nüsha olduğunu gösteren önemli ipuçları ile nadir de olsa karşılaşılmaktadır. Böyle tabletlere en güzel örnek olarak, I. Şuppiluliuma ile Hayaşa ülkesi yöneticisi arasında yapılan antlaşma tabletini verebiliriz. Bu antlaşmanın iki nüshası bulunmaktadır. Bunlardan A nüshasının ön yüzüne ait15 ve 16 satırlar arasına “har-ra-an” (tahrip olmuş, aşınmış)notu eklenmiştir. Orijinal tablette okunamayan işaret ve kelimeleri belirttiği öne sürülen eğri çapraz çivilerin, orijinal metnin silik veya okunaksız olduğu yerlerde kullanılması, metnin kopya olduğunun göstergesidir. Nitekim A nüshası, Şuppiluliuma zamanında yazılan orijinal belge değildir, aksine daha yeni bir kopyadır; bu kopyayı yapan şahısta tahrip olmuş olan orijinali bulunmakta idi; bundan dolayı II. sütunun 14-18, 20, 25, 26. satırların başlangıcı, orijinalinde tahrip olan yerlerin büyüklüğündeki parçaları belirtmek için eğri çapraz çivilerle doldurulmuştur ve ayrıca 15-16. satırlar arasına “har-ra-an”notu eklenmiştir.