İSKİTLER

Avrasyalı Savaşçı Atlı Göçebeler

Anadolu’da Demir Çağının Avrasyalı Savaşçı-Atlı Göçebelerine ait arkeolojik bulgular arttıkça, bu durumla doğru orantılı olarak yeni görüşler de ortaya çıkıyor. Bugüne değin Kimmerler ile İskitler temelinde incelenen Demir Çağı’nın göçebe kültürüyle ilgili değerlendirmeler, özellikle Kimmerler’in Anadolu’daki varlıkları üzerine başlayan sorunlarla birlikte yeni gelişmeleri de beraberinde getiriyor. Kimmerler hakkındaki bilgilerimizin arkeolojik bulgulardan ziyade antik kaynaklara dayanması ve özellikle batı kaynağı olarak yalnızca Herodotos’un bu halktan bahsetmesi, Kimmerlerin Anadolu’daki varlıkları üzerine yoğunlaşan şüphelerin temelini oluşturuyor. Yeni görüşlerin doğrultusunda; yıllardan beri çok sayıda arkeolog ve Eski Çağ tarihçisinin Kimmerlere ve onların kültürüne ait çok sayıda yazıyı, gerçekte Kimmerlere aitliği tartışmalı bulgular ve buluntular üzerinden yazmış oldukları sonucu ortaya çıkıyor. Söz konusu tartışmalı buluntular üzerinden geliştirilen temel sorun, Kimmer kültürüne ait buluntuların İskit sanatı özellikleri göstermesidir. Başka bir deyişle arkeolojik açıdan Kimmer kültürüne ait olan arkeolojik bulguları, İskit sanatı eserlerinden ayırmak oldukça zordur. Söz konusu tartışmalar nedeniyle henüz bir sonuca ulaşmadığı anlaşılan Anadolu Demir Çağı göçebe kültür buluntularının kimliklendirilmesi sorunundan kaçınmak için, bu yazıda söz konusu kültür ve buluntuların sahiplerinden Avrasyalı Savaşçı-Atlı Göçebeler olarak bahsedilecek. Bu terim kimliklendirme sorunu bir çözüme ulaşıncaya kadar İskit, Erken-İskit, Proto-İskit ve Kimmer kültürel kimliklerini kapsayıcı nitelikte kalacak. Güney Rusya steplerinden ve Tuva-Altay bölgesine uzanan çok geniş topraklarda yaşayan Avrasyalı Savaşçı-Atlı Göçebeler, çeşitli nedenlerle, önlerine çıkan diğer toplulukları da yerlerinden ederek MÖ 8. yüzyıldan itibaren güney bölgelere, özellikle Önasya ve Anadolu’ya yönelmişler, MÖ 6. yüzyılda ise Filistin üzerinden Mısır’a dahi ulaşmışlardır. Avrasyalı Savaşçı-Atlı Göçebeler içinde en önemli topluluk olan İskitler hakkında bilgi içeren yazılı kaynaklarda bu halktan “Skythai”, “Aşguzai”, “Asguzai” ya da “İşkuzai", “İşkigulu”, “Saga”, “Sak”, “Saka” ve “Aşkenaz” gibi isimlerle bahsedilir.  Doç. Dr. Şevket DÖNMEZ İstanbul Üniversitesi Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Ahmet ÇAKMAK