SAVAŞ HALEN DEVAM ETSE DE HALEP´iN YENİDEN YAPILANDIRILMASI İÇİN YARIŞLAR ÇOKTAN BAŞLADI

Savaş devam ede dursun, mimarlar, şehir plancıları ve mühendisler, Suriye´nin tarihi merkezi olan Halep´in savaş sonrası bir "Dubaileşme"ye kurban gitmemesi için çalışmalara başladı.

Mamoun Fansa, Berlin'deki aparmanında masasında oturmuş, eski Halep haritalarını inceleyerek şehir için beslediği iyimser düşüncelerine yol bulmaya çalışıyor. 

Savaşın halen devam etmesine ve şehrin yarısının tamamen yıkılmış olmasına rağmen, Fansa gözünü geleceğe dikerek, ülkenin en önemli tarihi alanlarını barındıran Halep'in savaş sonrası yeniden yapılandırılmasını planlamak için çalışıyor. "Bazıları beni naif buluyor" diyen Fansa "hiç bir şey yapmamak bütünüyle anlamsız; savaş giderek kızışırken hiçbir şey yapmadan elim kolum bağlı oturmak asla bir seçenek değil" diye ekliyor. 

Devamlı bir yerleşimin olduğu dünyanın en eski şehirlerinden biri olan Halep'teki yıkımın listesini çıkaran Fansa, Halep'te şimdiye kadar 24.000 insanın hayatını kaybettiğini ve şehrin 2.5 milyonluk nüfusunun yarısının şehirden kaçmak zorunda kaldığını söylüyor. Kullanılan eski yöntem savaş aletlerinin yanı sıra atılan roket ve havan toplarının şehirdeki binaların %80'ninin tamamen yıkılmasına neden olduğunu, eski şehir kısmında bulunan 100 caminin ve eski şehrin dörtte birinin tamamen yıkıldığını, geri kalan yerlerin ise çok fazla hasara uğradığını belirtiyor. 

Savaş nedeniyle pazar yerleri, ünlü Halep içkalesi, 11. Yüzyıl'a tarihlenen Umayyad Camisi'nin minaresi, hamamlar, okullar, hastaneler ve bütün yerleşim alanı da dahil olmak üzere eski şehir kısmında belgelenmiş olan binaların yarısından fazlası yerle bir edilmiş durumda. 

1967'de karşıt görüşte olmasından dolayı Almanya'ya yerleşen ve sonraki yirmi yıl boyunca Suriye'ye dönmesi mümkün olmayan Fansa, mimarlardan, şehir plancılarından, mühendislerden ve arkeologlardan oluşan ve Halep Yeniden Yapılandırma Stratejisi girişiminde bulunan bir ekip kurdu. Bu ekip, savaşı kim kazanırsa kazansın kiminin fazla cesurca kiminin ise idealistik bir hareket olarak kabul ettiği bir yeniden inşa planı  geliştirmek için çalışıyor. 

Mart ayının sonunda UNESCO'ya kalıcı ve güçlü bir başvuru oluşturabilmek için raporlar sunulması planlanıyor. Savaşın halen devam etmesinden ve giderek kızışıyor olmasından dolayı bir çok kişi bu adımın bilgisayar ortamında yapılan modellemelerden ileri geçemeyeceğini düşünse de Halep'te uzun yıllar boyunca çalışmış olan şehir plancısı Hilmar von Lojewski, böyle bir çalışmanın zamanlamasının doğru olduğuna inandığını belirterek "savaşın tamamen sonlanmasını bekleyemeyiz. Eğer şu anda bir yeniden yapılandırma planı oluşturmaz isek, bunu bütün hayatımız boyunca ödeyeceğiz. Çünkü bir barış anlaşması yapılır yapılmaz özellikle Suudi Arabistan ve Lübnan'dan gelecek olan uluslararası yatırımcılar, Suriye'nin çürümüş siyası ortamından da yararlanarak şehre dalıverecekler ve işte o zaman Halep'in bütün tarihi yapısı tek seferde ve sonsuza kadar yok olacak" açıklamasında bulunuyor. Uzmanlara göre Suriye ve Bağdat arasındaki karavan yollarının bu bölgeden geçmesine bağlı olarak önem kazanan 5000 yıllık şehir "Duabileşme" ve dolayısıyla savaş öncesinde sahip olduğu bütün kültürel ve sosyal mirasını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya. Suriye'de güç elde edecek kişilerin bu bölgenin kültürel mirasını en az korumak isteyenler olacağını tartışan uzmanlar Beyrut'ta da görüldüğü gibi savaşta tahribata uğramış tarihi şehirlerin sürekli olarak bu sonla karşılaştığını ve bu nedenle de uzmanların yaz başlamadan bir plan ortaya çıkarmaları gerektiğini belirtiyorlar. 

Kültürü elinden alınmış insanların daha kolay yönetildğini belirten Fansa, bu anlamda Kuzey Irak'ta İslam örgütü tarafından yapılan yıkımlara referans veriyor. 

Hareketin amaçlarını oldukça kuvvetlendiren etkenlerden bir tanesi de ekipte bulunan her uzmanın Alman hükümeti tarafından sponsorluğu yapılan ve savaş öncesi neredeyse tamamlanmış olan multimilyon dolarlık Halep resterasyon projesinde uzun yıllardır çalışmış olmaları. "Herşey boşuna yapıldı" diyen Fansa 2013 yılında Halep'teki yıkımı belgeleyen "öncesi" ve "sonrası" bir fotoğraf kitabı hazırladığından bahsediyor.

Halep arşivleri üzerinde uzun yıllarını harcamış olan Stuttgart Üniversitesi'nden Anette Gangler, Haleplilerin şehir yeniden yapılandırma projesinin şehrin onurunu ve prestijini geri almak istemeleri açısından çok önemli olduğunu ve bunun kendisini çok etkilediğini söylüyor. "Biz eski şehri yeniden canlandırmaya çalışıyorken savaş çıktı ve bazılarının da söylediği gibi Esad hükümetinin savaş sonrası her yere el atabilmesi amacıyla tapu kayıtları bile yok edildi" diyen Gangler, alanların çoğunun çoktan satıldığını duyduklarını, umutlarının dijitale aktarılıp Almanya'ya götürülmüş kayıtlarda olduğunu belirtiyor.

Fansa şu anda savaşın merkezinde yıkılan eserleri kaydeden bir arkadaşından sürekli olarak güncel bilgi alıyor ve arkadaşının canı pahasına kaybolan değerleri belgeliyor olmasından gururla bahsediyor.  

Haberve fotoğraflar kaynak: http://www.theguardian.com/world/2015/mar/12/war-rebuild-aleppo-syria-architects-reconstruction?CMP=share_btn_fb