TEKLİK İÇİNDE ÇİFTLİK

Klasik mitolojide kadın ve erkek cinsiyetinin kusursuz uyumla bütünleştiği o “tek içinde çift” olmuş vücut Hermaphroditos’a aittir. Yaratılış mitoslarına göre ise böylesine bir kusursuzluk her şeyden önce var olan, kozmik yaratılışın başrol oyuncusudur.

Hellen Düşüncesinde “Teklik İçinde Çiftlik” Kavramının Kökeni Ve Anadolu’daki İzleri Klasik mitolojide kadın ve erkek cinsiyetinin kusursuz uyumla bütünleştiği o “tek içinde çift” olmuş vücut Hermaphroditos’a aittir. Yaratılış mitoslarına göre ise böylesine bir kusursuzluk her şeyden önce var olan, kozmik yaratılışın başrol oyuncusunda kendini gösterir. Hindistan, Mısır, Sümer, Babil, Hurri ve Hitit’e kadar tanınan doğu mitoslarında hep o ilk kusursuz varlık yer alır. Hellen dünyasında ise bu düşünce MÖ 6. yüzyılda, yani Hesiodos’un Thegonia’sından hemen sonraki bir süreçte, doğu düşüncesine açık Syroslu Pherekydes ile daha da belirginleşir. Pherekydes’e göre ilk önce var olan üç temel güç Khronos (zaman), Zas (Zeus) ve Khthonia’dır (Gaia-Toprak). Her iki cinsiyeti de kendisinde barındıran Khronos evrenin yaratılışı için gerekli olan ilahi varlıkları Ateş, Hava ve Su’yu kendi kendine üretebilirken, Zas ve Khthonia birbirleriyle birleşerek tanrı soyunu yaratırlar. Böylece Khronos erken doğu kozmogonialarında yer alan çift cinsiyetlilikle ilişkidedir; ancak Helenistik ve Roma Dönemi yorumcuları Pherekydes’in Khronos’unu Orphik yaratılış tanımlaması içinde değerlendirir. Ozan Orpheus’la doğan ve Orphizm olarak bilinen dinsel hareketin kökeni de MÖ 6. yüzyıla gider. Bu inanç Klasik Dönemin dini atmosferinde etkin bir rol oynar. Orphik düşüncede çok belirgin bir şekilde açığa çıkartılmasa da insanlığa hastalık getiren varlık olarak kadın, misogynistik (kadından nefret eden) bir anlayışla ele alınır. Bu düşüncede, kadının saflığına inanılmadığı için kadın onun hiçbir mezhebine giremez, eylemlerine katılamazdı; erkek ise çok ideal olan bir varlıktı. Belki de bu nedenle Demir Çağ Anadolusu’nda çift cinsiyetliliğe açılan kapı, aşağıda örnekleriyle göreceğimiz gibi, kadın yerine erkek kimlikler üzerinden sağlanır. Her şeyin ötesindeki bir kusursuzluk taşıyan Evren ise, saf ve ilk olan çift cinsiyetli bir varlıktır. Orphik yaratılışta bu varlık (Evren / Khronos / Time / Zaman) soyun devamı için Aither’in (Göksel hava/Atmosfer) içine bir yumurta bırakır, bu yumurtanın içinde eril ve dişil organları bir arada bulunan Phanes oluşur. Daha sonra Phanes de kendi kendine geceyi (Nyx) ve gelecek soyun diğer ilahi varlıklarını yaratır. En sonunda kendi soyunu sürdürecek tanrılardan Zeus, Phanes’i yutar ve Zeus kozmosun bu erken formunu daha önce olduğu durumuyla yeniden yansıtır.