URARTU RİTÜELLERİ: KRALLIK ELİYLE İŞLENEN BİR KÖYLÜ DİNİ

(62. Sayı - ÇAĞLAR BOYU DEĞİŞMEYEN İNANÇ VE RİTÜELLER )

Urartu Krallığı döneminde gerek klasik planlı Urartu tapınakları, gerekse diğer kutsal alanlarda gerçekleştirilen ritüellerin nasıl olduklarına dair çok az verimiz bulunmaktadır. Eğer ölü gömme ritüellerini dışarda bırakırsak, Urartu ritüellerini belirli başlıklar altında ele alarak inceleyebiliriz: Bunlar Bereket Ritüelleri, Krali Ritüeller ve İnşa Ritüelleri olarak sıralanabilir.

Bitki Simgeleri ve Bereket Ritüelleri

 

Hayat Ağacı, Urartu dinindeki bitki sembolizminin en belirgin öğelerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Hayat Ağacı’nın Önasya kültürlerine girişi MÖ 4. binyıla Sumer Ülkesi’ne kadar takip edilebilir ve Urartu Krallığı’nın çağdaşı Yeni Assur Krallığı’nda da sayısız örnekle temsil edilir. 

 

Silah ve Ateş Simgeleri – Kralî Ritüeller

 

Urartu kazılarında, özellikle de tapınak alanlarında ele geçen miğfer, kalkan, sadak ve ok ucu gibi silahların üzerindeki yazıtlardan anlaşıldığı üzere bunların neredeyse tümü Haldi’ye adanmıştır, dahası, adayan doğrudan kralın kendisidir. Urartu tapınakları, sadece kalkanlarla değil, her türlü silahla doldurulmuş görünümü vermektedir. Ayanis ve Yukarı Anzaf kalelerinden ele geçen veriler, bu silahların tapınak alanları ile doğrudan ilişkili depo mekânlarında tutulduklarını göstermektedir. 

 

İnşa Ritüelleri – Kozmosu Yeniden Yaratmak

 

Urartu dini ile ilgili yazıtları incelediğimizde, her tür inşa faaliyeti sırasında belirli ritüeller gerçekleştirildiği görülmektedir.  Ayinler aracılığıyla kutsanan imar faaliyetlerinin başta geleni, doğal olarak tapınakların inşasıdır. Tapınağın yalnızca inşası sırasında değil, tamiri için de belirli ritüeller oluşturulmuştur. 

 

Yazı: Mahmut Bilge Baştürk, Oğuz Aras

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 62. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.