URARTU YERLEŞME TOPOGRAFİSİ

Urartu arkeolojisi, kaleler ve açığa çıkan yazıtlar etrafında şekillenir. 8. ve 7. yüzyıllarda Doğu Anadolu’ya nasıl yerleşildiğiyle çok ilgilenilmemiştir. Krallığın altın çağındaki en detaylı Urartu yerleşmesi tanımı, Assurlu düşmanlardan gelir.

 

Urartu Yerleşme Topografisi

 

Erciş’in yukarısında, Van Gölü’ne bakan konumda, Doğu Anadolu’nun en dikkat çekici ve gizemli yerleşmelerinden biri; Zernaki Tepe yer alır. Urartu arkeolojisinin öncülerinden Charles Burney, 1950’lerde Zernaki Tepe’nin eskiz ve planlarını yayımladığında, düzenli bir şekilde sıralanan sokaklar, askeri nizamda ve kararlılıkta planlanmış tekdüze ev toplulukları, Urartu yerleşmesi için bir örnek olarak değerlendirilmişti. Başka hangi erken devlet, böylesi bir yer inşa etmek için kaynak ve hırsa sahipti ki? Urartu kral günlükleri, Urartu devletinin yaratılırken dışarıdan esir halkları getirdiklerini açıkça ortaya koyar ve burası zoraki bir yerleşimin belirtilerine uyar konumdadır. Bugün, uzun süre iskân edilmediği için zeminde çok belli olmasa da, sokak planları ve yapı kalıntıları uydu fotoğraflarında net bir şekilde görülmektedir.

Ancak Zernaki Tepe, gerçekten bir Urartu yerleşmesi miydi? Son yarım yüzyıldır, art arda kazılan yerleşmeler, Zernaki Tepe’nin aykırılığını daha belirgin hale getirmiştir. Zernaki Tepe’de herhangi bir yazıt bulunamaması ve yerleşime dair maddi kültür kalıntısının çok az olması nedeniyle tarihleme kesin olarak yapılamamaktadır. Kimi yapılarda Urartu özelliği taşımayan inşa teknikleri gözlemlenmiş ve Urartu yerleşmelerine dair umudumuzu başka yerlerde aramak şart olmuştur.

Yazı ve Fotoğraflar  : Paul ZIMANSKY