Çemka'da yapı malzemesi olarak kullanılan kil: 1) taş duvar üzerindeki kil kaplama; 2) kerpiç. ©E. Kodaş

Mikroskobik ve mineralojik analizler, araştırmacıların hamur bileşimini, yüzey işlemini ve pişirme izlerini incelemelerine yardımcı oldu. X-ışını kırınımı analizi, parçaların bazılarının kilin yapısını değiştirecek şekilde ısıya maruz kaldığını gösterdi. Tahmini pişirme sıcaklığı nispeten düşüktü, yaklaşık 600 ila 700°C civarındaydı.

Bu, daha sonraki fırınlama seramik geleneğinin sıcaklığı değil. Ancak, ateşin kasıtlı ve kontrollü bir şekilde kullanıldığını düşündürmek için yeterli. Yazarlar, kanıtların kazara yanmadan ziyade kasıtlı fırınlamaya işaret ettiğini savunuyor.

Çemka Höyük buluntuları, olgun bir çömlekçilik endüstrisine işaret etmiyor. Bunun yerine, kil, ateş ve mevcut kap biçimleriyle yapılan erken denemeler gibi görünüyor.

Araştırmacılar, parçalar için farklı olası kullanım alanları belirlediler. Bazıları kil kapların parçaları olabilir. Diğerleri ise organik nesnelere, belki de sepetlere veya diğer bozulabilir formlara uygulanan kil kaplamalar gibi görünüyor. Başka bir parça ise, muhtemelen kapasitesini artırmak için, başka bir malzemeden yapılmış bir kaba eklenmiş olabilir.

Bu karmaşık tablo önemlidir. İnsanların eski kap geleneklerini aniden çömlekçilikle değiştirmediklerini, aksine kili zaten bildikleri aletlere ve alışkanlıklara uyarladıklarını göstermektedir.

Kil örneğinin kendisi de ipuçları içeriyor. Bazı parçalar bitki kalıntıları içerirken, çalışma aynı zamanda hayvan gübresinin katkı maddesi olarak kullanılmasıyla ilgili olabilecek mikroskobik izleri de inceliyor. Bu tür katkılar, kilin kuruma, pişirme ve performans özelliklerini etkilemiş olabilir.

Muhtemelen bir zamanlar organik nesneleri kaplayan kil kaplamanın parçaları N. Petrova'nın fotoğrafları ve çizimleri; 1c numaralı fotoğraf ©E. Kodaş

Çemka Höyük, Neolitik dönemde yerleşik yaşamın ortaya çıkışında önemli rol oynayan Yukarı Dicle Havzası'nda yer almaktadır. Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Mezopotamya'daki yakınlardaki yerleşim yerleri gibi, erken mimari, değişen beslenme alışkanlıkları ve yeni teknolojilerin dünyasına aittir.

Yeni çalışma, basit bir icat öyküsünden kaçınıyor. Çömlekçilik, Güneybatı Asya'da tamamlanmış bir teknoloji olarak ortaya çıkmadı. Çemka Höyük'teki kanıtlar, daha kademeli bir süreci işaret ediyor. İnsanlar zaten kili nasıl işleyeceklerini biliyorlardı. Bir noktada, kilin başka neler yapabileceğini sorgulamaya başladılar.

Bu soru küçük görünebilir, ancak sonuçları büyük oldu. Pişmiş kil kaplar daha sonra insanlık tarihinde depolama, pişirme, taşıma ve ritüel amaçlı kullanılan en yaygın teknolojilerden biri haline geldi.

Çemka Höyük, bu öyküye erken ve özenle belgelenmiş bir bölüm daha ekliyor. Yaklaşık 11.000 yıl önce Mardin'deki insanlar henüz çömlekçilik dünyasında yaşamıyorlardı. Ancak belki de bu yönde ilk adımları atmaya başlamışlardı bile.

Kaynak: Anatolian Archaeology