Kazılarda İthaka'da Odysseus'a adanmış bir tapınağın kalıntıları ortaya çıkarıldı ©S Dellaportas

Gerçek hayatta Odysseus, Yunanistan anakarasının batısında yer alan dağlık bir ada olan İthaka'da da iz bırakmıştır. Burada ve başka yerlerde yapılan keşifler, antik Yunanlıların dini ve sivil yaşamlarında merkezi bir rol oynayan efsanevi bir karakterin portresini çizmektedir.

Adada 19. yüzyılın sonlarında başlayan kazılar, Homeros kahramanı Odysseus'un minyatür tunç büstü de dahil olmak üzere, Odysseus temalı bir dizi eser ortaya çıkardı. 19. yüzyılın sonlarında, günümüz Türkiye'sinde, antik bir Yunan şehrinin kalıntılarında bulunan bir ferman, İthaka'da " Odysseion " olarak adlandırılan, Odysseus'a adanmış bir tapınaktan bahsediyor. MÖ 207 yılına tarihlenen ve İthaka şehir devleti tarafından çıkarılan ferman, Yunan kahramanının onuruna düzenlenen bir festival olan " Odysseia "dan da bahsediyor.

2025 yılında, Yunanistan'daki Ioannina Üniversitesi'nden arkeologlar, önceki bulgulara daha net bir ışık tuttular. Homeros Okulu olarak bilinen anıtsal bir kompleksin kalıntılarında yapılan kazılar sonucunda, İthaka'da bu Odysseion'un kanıtlarına rastladıklarını açıkladılar.

İthaka'nın kuzeyindeki Odysseus Tapınağı kalıntıları. ©Wikimedia Commons

Hellenistik döneme (MÖ 4. ila 1. yüzyıllar) ait bu kalıntıların arasında, arkeologlar, bir yüzünde Odysseus'un sakallı başının tasvir edildiği bir dizi tunç sikke buldular; bu sikkeler, araştırmayı yöneten Yannos Lolos'un belirttiği gibi, "sayısız Yunan ve Roma sanat eserinden bize çok tanıdık gelen bir figür".

İthaka'da bulunan MÖ 3. yüzyıla ait bir sikkede, pileus giymiş Odysseus'un başı tasvir edilmiştir. ©Wikimedia Commons

Arkeologlar ayrıca Yunan kahramanının adının yazılı olduğu üç çatı kiremiti parçası da ortaya çıkardılar. Lolos ile birlikte kazıları yürüten arkeolog Christina Marabea, bu buluntuların Homeros Okulu'nu Odysseion ile özdeşleştirdiğini söylüyor. Bu parçalardan ikisinin üzerinde "Odysseus'un" (antik Yunancada ΟΔΥCCEOC ) kelimeleri yazılı olduğunu belirten Marabea, bunun "açıkça bölgede kahramanın bir tapınağının varlığına işaret ettiğini" ifade ediyor.

Arkeologlar, üzerinde Yunan kahramanının adının yazılı olduğu seramik parçaları keşfetti ©Christina Marabea

Marabea, "Odysseus'a ait" yazıtının formatının, antik Yunan dünyasında tanınmış tanrılara adanmış diğer tapınaklardan da bilindiğini açıklıyor. Örneğin, bu diğer tapınaklarda, "Poseidon'a ait" ve "Apollon'a ait" gibi yazıtlar taşıyan çatı kiremitleri bulunmuştur; bu da binaların bu tanrılara adanmış olduğu anlamına gelir. Dolayısıyla, İthaka'daki çatı kiremitlerindeki "Odysseus'a ait" ifadesi, bu özel tapınağın efsanevi kahramana adanmış olduğunu düşündürmektedir, diyor.

Üçüncü karo parçasında "Odysseus'a" yazılı bir ithaf bulunuyor ve Marabea'ya göre muhtemelen bir hacı tarafından oraya bırakılmış. Çeşitli adak eşyaları (örneğin basit bir ithaf veya dua yazılı kil veya tunç nesneler ve figürler) bırakmak, "birçok antik kutsal alanda yaygın bir ritüeldir" diyor.

Kült kahramanların bulunduğu yerler, Yunan şehir devletlerinin haritada yer almasına da yardımcı oldu. Bağımsız devletler ortak bir Yunan (pan-Helen) kültürü geliştirirken, Christensen'in dediği gibi, "kendilerini ortak bir anlatıya yazmaya başlarlar". Odysseia'nın büyük olasılıkla sözlü şiirler olarak başladığı ve sonunda yazıya döküldüğü düşünülüyor.

"Destanlar, zaman içinde Truva Savaşı anlatılarını diğerlerine tercih eden, canlı ve dinamik bir mitolojik geleneğin parçasıdır; bu durum kısmen daha geniş bir Yunan kimliğinin gelişmesinden kaynaklanmaktadır," diyor. "Odyssey yerel anlatılardan pan-Helen anlatısına geçiş yaparken, İthaka halkı adalarını ve tarihlerini Odysseus ile özdeşleştirdi."

Homeros Okulu'nda ayrıca Odysseus'un minyatür bir tunç büstü de bulundu ©Christina Marabea

İthaka'da ortaya çıkarılan eserler, MÖ 9. yüzyıldan Roma dönemine (MS 1. ila 2. yüzyıllar) kadar uzanıyor. Marabea'ya göre bu, Odysseia'nın İthaka'daki mirasının "çok uzun bir süre" sürdüğünü gösteriyor.

Marabea'ya göre, kült ibadeti "efsanevi kralın Troya'dan memleketine döndüğü varsayılan tarihten (MÖ 1200 civarı) yaklaşık bin yıl ve Odysseia'nın yazılmasından (MÖ 750-700 civarı) yaklaşık 500 yıl sonra" devam etti.

Christensen, Odysseia kahramanının ve öyküsünün bu kadar iz bırakmasının şaşırtıcı olmadığını söylüyor. "Şimdi televizyon ve radyo kültüründe yaşıyoruz. Tüm bunlardan önce, mitler farklı toplulukları birbirine bağlayan ipliklerdi," diyor. "Gezgin bir figür olarak Odysseus, bunu en iyi yapan antik kahramanlardan biridir."

Kaynak: BBC