“Üç farklı parçanın fotoğraflarından (KUB 60.40, KUB 44.2 ve KUB 20.59) yapay zekâ ile tanınarak çıkarılan LI, HA, RI ve ŠA işaretlerine örnekler.” ©Palaeographicum Analysis of cuneiform handwriting / hethport.uni-wuerzburg.de

Palaeographicum'un mevcut sürümü, beş milyondan fazla çivi yazısı karakterini belgeleyen 70.000 fotoğrafa erişim sağlamaktadır. Bu araç, Dortmund Teknik Üniversitesi ile işbirliği içinde geliştirilmiştir. Karakterlerin bireysel şeklinin önemi, farklı yazıcıları ayırt etmeyi mümkün kılmasından kaynaklanmaktadır.

Çivi yazısı kile kalemle bastırılarak yazılmış olsa da, metinler her kopyacının kendine özgü yazı stillerini korumaktadır. Bazıları kalemi kilden öyle bir güçle çekmişlerdir ki, süslemeli uçlar oluşmuş, diğerleri ise karakterleri karakteristik bir aralıkla yerleştirmişlerdir.

Bu ayırt edici özellikleri tanımak, tablet parçalarını yeniden bir araya getirmeyi kolaylaştırıyor. Eski Yakın Doğu Çalışmaları profesörü Gerfrid Müller, "İlk bakışta bunu genellikle yavaş ve zorlukla yapabiliyoruz" diye açıklıyor. Bu zorluk, çivi yazısının üç boyutlu yapısından kaynaklanıyor: ışığın açısına bağlı olarak, karakterler fotoğraflarda daha az veya daha çok okunabilir oluyor.

Würzburg Üniversitesi Eski Yakın Doğu Çalışmaları Bölümü Direktörü Daniel Schwemer, "Palaeographicum, çalışmalarımızı kökten değiştiriyor; binlerce saat tasarruf etmemizi sağlıyor" diyor. Schwemer somut bir örnek veriyor: Beş farklı tablet parçasındaki aynı karakterin yazısını karşılaştırmak eskiden üç gün sürüyordu; yeni araçla aynı işlem beş dakikada tamamlanıyor.

Avrupa'da olduğu gibi, Antik Yakın Doğu'da da yazı yüzyıllar boyunca önemli değişikliklere uğradı. Hitit tabletlerinde hiçbir zaman tarih bulunmaz, bu nedenle Palaeographicum, parçaların tarihlendirilmesine de yardımcı olur. Dolayısıyla adı, eski el yazmalarının tarihsel gelişimini inceleyen disiplin olan paleografiye atıfta bulunur.

Gerfrid Müller, " Bu araçla ilgili çalışmalar henüz bitmedi: Yapay zekayı sürekli olarak yeniden eğitiyoruz" diyor. Ekip, Palaeographicum'u geliştirmeye devam ederken, bu istekler teknik olarak mümkün olduğu ve herkes için işi kolaylaştırdığı sürece kullanıcı isteklerini dikkate alıyor.

Uluslararası Hititoloji topluluğu, yeni araç hakkında şimdiden çok sayıda olumlu yorumda bulundu. Geliştirme ekibinin büyük bir yayım çabası göstermesine gerek kalmadı: Hititoloji Portalı'nın haberler bölümündeki duyuru fazlasıyla yeterli oldu. Daniel Schwemer, "Hititoloji alanındaki tüm araştırmacılar sabah ilk iş olarak portalı açıyor; onsuz yapamıyorlar" diyor.

Ekibin geleceğe yönelik iddialı hedefi, yapay zekayı her bir katibin el yazısını otomatik olarak tanıyabilecek hale gelene kadar eğitmek. Bu görev karmaşık; bunun nedenlerinden biri de, kopyacıların çalıştıkları koşullara bağlı olarak farklı yazı stilleri üretmeleridir: Örneğin, evde sessiz bir ortamda yazmakla, Hitit İmparatorluğu kutsal alanlarına yapılan ziyaretler sırasında aceleyle bir rapor taslağı hazırlamak aynı şey değildi.

Daniel Schwemer, " Bu hedefe ulaşabilirsek, her bir kâtibin kariyeri boyunca neler ürettiğine dair daha net bir tablo elde edebilir ve Hitit yazılı kültürünün sosyal tarihini derleyebiliriz" diye açıklıyor. Bu, Würzburg ve Mainz ekibi için muhtemelen bir sonraki dönüm noktası olacaktır.

Yeni aracın teknik altyapısı, Alman Araştırma Vakfı (DFG) tarafından finanse edilen CuKa projesinde (bilgisayar destekli çivi yazısı analizi) oluşturulmuştur. 2018 ve 2023 yılları arasında Gerfrid Müller, Dortmund Teknik Üniversitesi ile işbirliği içinde, şu anda Palaeographicum'un temelini oluşturan yapay zeka modelini geliştirmiştir. Proje sırasında bir web gösterim aracı da oluşturulmuştur.

Mainz Akademisi'nden Turna Somel, filolojik çalışmaları yürüterek eğitim materyallerini notlandırdı ve eğitim sonuçlarını değerlendirdi. Yapay zeka modelinin geliştirilmesi, Dortmund Teknik Üniversitesi'nden Christopher Rest ve Eugen Rusakov tarafından yönetildi. Proje tamamlandıktan sonra, Würzburg Üniversitesi Filoloji ve Dijitallik Merkezi'nden Gerfrid Müller, Christopher Rest ve Herbert Baier Saip, o zamana kadar mevcut çok sayıda fotoğrafı işlemek için çok ağır olan göstericiye ait çevrimiçi görsel aracı geliştirdiler ve bu da Palaeographicum'un ilk sürümüne yol açtı.

Kaynak: La Brújula Verde Magazine Cultural Independiente