Antik Çağda Festival Sikkeleri: Kült, Kimlik ve Ekonomi
Bugün kullandığımız “panayır” sözcüğünün de kökeni olan Eski Yunanca, pas (bütün) ve agyris (toplanma, bir araya gelme, kalabalık) kelimelerinden türetilen “panegyris” Antik Yunan’da belirli bir tanrı/ tanrıça onuruna düzenlenen, dinsel ritüeller, atletik ve kültürel yarışmalar ile ticari etkinlikleri bir araya getiren büyük ölçekli şenlik/festival ve toplantıları ifade eder.
- Yazar : Aliye Erol
- Tarih : 2026-03-12 20:52:37
Festivaller sırasında kurulan pazarlar, ticaretin canlanmasına ve bazen de özel sikke basımlarına zemin hazırlamıştır. Belli festivaller için basılmış kısa süreli emisyonlara panegyris/festival sikkeleri adı verilir. Festival sırasında tedavüle giren bu sikkeler festivalin düzenlendiği ve sikkeyi basan kente kar sağladığı gibi o kentin tanrı ve şenliklerinin adını/ikonografisini yaygınlaştırarak propagandasını yapma işlevine de sahipti.
Panegyrislerde kurulan pazarlarda köleler, hayvanlar ve lüks eşyalar satılırdı. Katılımcılar, festivali düzenleyen kentlere Pazar vergisi (pentekoste), pazar tezgahı vergisi (skenai), ticaret ücreti (eponia) ve köle vergisi gibi bazı vergiler ödemek zorundaydı. Bu vergiler sayesinde festival düzenleyen kentler önemli gelirler elde ederdi. Festivallere farklı şehirlerden gelen satıcı ve alıcıların ortak para kullanmalarını sağlamak amacıyla tek yasal para birimi (dokimon nomisma) olarak festival sikkeleri basılmıştır. Panegyris sonunda, festival için tanrı adına basılmış bu sikkeler tekrar bölgedeki diğer yasal para birimleriyle değiştirilebilirdi. Böylece düzenleyici kentler, festivallerdeki tüm ticaret akışını kontrol edebiliyorlardı.
Yunan dünyasının en önemli ve eski, dini ve kültürel etkinlikleri arasında yer alan Olympia ve Pythia festivallerinde kullanılan sikkeler kutsal alanları kontrol eden kentler tarafından kendi ethnikonlarıyla basılmıştır. Olympia’da kullanılmak üzere Elis kenti tarafından Aigina standardında, Zeus ve Hera kültleri ile ilişkili betimlemeler taşıyan gümüş sikkeler üretilmiştir. Benzer şekilde, Delphoi kenti de üzerinde Apollon ve atribülerinin yer aldığı Aigina standardında gümüş sikkeler basmıştı. Buna karşılık kısa ömürlü de olsa dinsel bir birlik olan Amphiktiyon konseyi de festival sikkeleri basmıştır.
Festivallerle bağlantılı basılan tunç sikke örneklerine MÖ 4.yüzyılın ikinci yarısından itibaren Yunanistan’da Eleusis’te Eleusinia festivallerinde (Büyük Gizemler / Megala Mysteria) rastlanır. Eleusis Gizemleri Antik Yunan dünyasının en önemli gizem kültlerinden biriydi ve Atina yakınlarındaki Eleusis’te Demeter ve Persephone onuruna her yıl düzenlenirdi. Atina darphanesinde basılan ve üzerinde ΕΛΕΥΣΙ yazan tunç sikkelerin ön yüzünde Demeter’in kutsal yardımcısı olarak bilinen mitolojik figür Triptolemos yer alır. İki yılanın çektiği bir araba içinde oturan kanatlı figür elinde buğday başağı tutar. Arka yüzde ise defne dallarından oluşan bir ritüel asası üzerinde duran ve inisiyasyonlarda kullanılan kurbanlık domuz yavrusu betimlenmiştir. Daha sonraki örneklerde ön yüzde Demeter başı, arka yüzde ise gizemlerin son günü olan Plemokhoi’dan adını alan Eleusis adak kabı Plemokhoe ve kurbanları bağlamak için kullanılan bir halka görülür. Her yıl düzenlenen festivallere çok sayıda yabancı ziyaretçi geliyor ve festival boyunca Eleusis’te kalıyorlardı. Katılımcılar konaklama, yiyecek içecek gibi ihtiyaçlarını yerel satıcılardan ve Atinalı tüccarlardan alıyorlardı. Festival pazarında günlük kullanım için küçük birimli paraya duyulan ihtiyaç bu tunç sikkelerle karşılanmış olmalıdır…
Devamı; Aktüel Arkeoloji Dergisi 109. Sayı Paranın Hafızası Antik Çağda Kült ve Propaganda
EN ÇOK OKUNANLAR
Altınlarla Donatılmış Trakyalı Savaşçı Mezarı Bulundu
Arkeologlardan oluşan bir ekip, Bulgaristan'ın Topolovgrad kenti yakınlarındaki Kapitan Petko Voyvoda köyünde çok heyecan verici bir keşifte bulunarak, Trakyalı bir savaşçının mezarını ve altından oluşan pek çok eseri ortaya çıkardı.
- Trakyalı
- Trak
- Savaşçı
- Süvari
- Mezar
- Altın
- Yüzük
- Hançer
- Zırh
- Hazine
- At
- Bulgaristan
- Thracian
- Thracian
- Warrior
- Cavalry
- Tomb
- Gold
- Ring
- Dagger
- Armour
- Treasure
- Horse
- Bulgaria
- Arkeoloji
- Tarih
- Sanat
- Sanat Tarihi
- Antik
- Kültür
- Medeniyet
- Archaeology
- Archaeological
- History
- Art
- Art History
- Heritage
- Culture
- Civilization
- Haber
- Gündem
- Güncel
- Aktüel
- Arkeolojik Haber
- Archa
Tarlada Yürüyüş Yapan Kadın 2150 Gümüş Sikke Buldu
Prag'ın güneydoğusundaki Kutnohorsk kentinde tarlada yürüyüş yapan bir kadın, çiftçilik faaliyetleri sırasında yüzeye çıkan birkaç gümüş sikkeye rastladı. Çek Cumhuriyeti'nde şimdiye kadar bulunan en büyük erken ortaçağ sikke istifini açığa çıkardığının farkında değildi.