. İster rütbeli ister rütbesiz olsun, askerler de bu olgunun ayrılmaz bir parçasıdır. Elbette neredeyse sürekli savaş halinde bulunan otoritelerin, ordularını teşkil eden “kıymetli” mensuplarını bu mücadelenin bir parçası yapmak, bu aidiyeti sürdürebilmek için onları bir şekilde ikna etmesi gerekiyordu. Söz konusu olan, üzerinde yaşanılan toprakları müdafa etmek olduğunda bu belki daha kolaydı. Her şeyden önce bu bir iç güdüdür. Ancak Hellen dünyasında Klasik Çağdan itibaren sosyo-ekonomik ve politik yapılarda köklü değişiklikler yaşanmaya başlanmıştır. Esasen MÖ 7. yüzyıldan beri savaş meydanlarında yer alan paralı askerler, kent devletlerinin daha düzenli ve kalıcı yapılar kazanması neticesinde Hellen dünyasında coğrafyaların kaderini tayin eden yaygın bir askeri gerçeğe dönüşmüştür.

Öte yandan, ilerleyen süreç bize göstermiştir ki ordular yalnızca vatanlarını savunmakla değil aynı zamanda zafer hırsıyla yanıp tutuşan krallarının ya da imparatorlarının emellerini gerçekleştirmekle de yükümlü bir hal almıştır. Elbette bir yandan da vatandaşlık ödevi olan ilk durumdan farklı olarak, böylesi bir süreçte esas olan kendi  canını, evini ve toprağını korumak değildi. Gönül ve aidiyet bağının bulunmadığı bir yabancı kente, komutana ya da krala hizmet etmekti. Tam da bu sebeple hayatta kalmak kadar kıymetli bir şey ile ikna edilmeleri gerekiyordu: para.

Geç Klasik ve Hellenistik Çağda yaşanan değişim ve dönüşümler neticesinde, gücü elinde tutan otoriteler büyümüş, kent devletleri gibi ekonomik ve askeri açıdan daha kısıtlı idari-politik yapılar, eski teamüllere göre idare edilemeyecek bir hal almıştı. Askerlik yapma ve karşılığında para kazanma imkanlarının arttığı ve cazip hale geldiği bu süreçte, Hellenler doğdukları, yaşadıkları toplum dışında başkalarının hizmetine girmeye başlamışlardır. Bu bağlamda, orduların yapısında da paralı askerler ayrılmaz bir parça haline gelecekti.

Paralı Askerlere Yapılan Ödeme Türleri

Bilindiği üzere, MÖ 7. yüzyılın son çeyreğinden itibaren sikke olarak tabir ettiğimiz madeni paralar kullanılmaya başlanmış ve izleyen süreçte oldukça hem doğu hem de batı Akdeniz’de hızlı bir yayılım göstermiştir. Bu gelişme, paralı askerlik olgusunu da destekleyici nitelikte olmuştur.

Zira askerler, kıymeti ve alım gücü otoritenin güvencesi altına alınmış, taşınması ve muhafazası kolay bir ödeme ile emeklerinin karşılığını alıyordu. Ordularda görev alan paralı askerlere ödenen ücretler, ödendikleri zaman dilimi ile ilintili olarak farklı ifadelere karşılık oluşturmuşlardır. Bunlardan ilki, hizmetin sonunda verilen ve daha ziyade maaş olgusuna karşılık gelen opsoniondur. İster komutan ister sıradan bir piyade olsun, askerler ay sonunda bu nevi bir düzenli ödeme alıyordu…

Devamı; Aktüel Arkeoloji Dergisi 109. Sayı Paranın Hafızası Antik Çağda Kült ve Propaganda