Hayvanlar, insanlık tarihinin en eski dönemlerinden itibaren yalnızca bir besin kaynağı değil; aynı zamanda giysi, alet, yapı malzemesi ve sembolik dünyanın önemli unsurları olarak yaşamın merkezinde yer almıştır. Bu nedenle arkeolojik yerleşimlerde bulunan hayvan kalıntıları, geçmiş toplumların ekonomik organizasyonlarını, çevreyle ilişkilerini ve kültürel tercihlerini anlamada temel veri kaynaklarından birini oluşturur. Bu kalıntıların incelenmesini konu alan zooarkeoloji, günümüzde insan- hayvan ilişkilerini anlamaya yönelik en önemli araştırma alanlarından biridir.

Zooarkeolojik çalışmaların temelini kazılarda ele geçen hayvan kemiklerinin, dişlerinin, boynuzlarının ve diğer biyolojik kalıntılarının tanımlanması oluşturur. Tür tayini, anatomik elementlerin belirlenmesi, yaş ve cinsiyet analizleri, kemik ölçümleri ve tafonomik incelemeler sayesinde geçmiş toplulukların hangi hayvanları avladıkları veya yetiştirdikleri, bu hayvanlardan nasıl yararlandıkları ve çevrelerinde hangi ekolojik koşulların hakim olduğu araştırılabilmektedir. Kemik yüzeylerinde gözlenen kesim, sıyırma ve kırma izleri, kasaplık uygulamalarını ve hayvanların işlenme biçimlerini ortaya koyarken; yanık izleri ve kırık tipleri tüketim alışkanlıkları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

Ancak günümüz zooarkeolojisi yalnızca kemiklerin tanımlanmasına dayanmamaktadır. Son yıllarda biyoloji, kimya ve bilgisayar bilimlerindeki gelişmeler, zooarkeolojik araştırmaların kapsamını önemli ölçüde genişletmiştir. Stabil izotop analizleri sayesinde hayvanların yaşamları boyunca tükettikleri besinler, yaşadıkları çevreler ve hareketlilikleri araştırılabilmektedir. Karbon ve azot izotopları beslenme rejimlerini ortaya koyarken, oksijen ve stronsiyum izotopları hayvanların farklı coğrafi bölgeler arasındaki hareketlerini izlemeye olanak sağlamaktadır. Böylece geçmiş toplumların avcılık alanları, hayvan sürülerini yönetme stratejileri ve çevresel değişimlere verdikleri tepkiler daha ayrıntılı biçimde anlaşılabilmektedir…

Devamı: Aktüel Arkeoloji Dergisi 111. Sayı “Görünenin Ötesini Okumak: Arkeolojinin Bilimsel Dili Arkeometri”