Kelenderis Mozaiği

Bir Manzara Mozaiği

Kelenderis’te 1989-1993 yılları arasında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan manzara mozaiğinin en önemli özelliği bir liman (ki bu Kelenderis limanıdır), bunun kıyısında surlarla çevrili bir yarımada ile bir hamam ve bir portikin oluşturduğu, daha çok limanın çevresindeki yapılara yönelik gösterimdir.

Bir liman ve çevresindeki yapıları gösteren Kelenderis Mozaiği topografik anlatım içeren manzara betimli mozaiklerin Kilikya Bölgesi’ndeki temsilcisidir.

Antik Çağ resim sanatında, günümüzdeki ifadesiyle, peyzaj olarak adlandırılan manzara resimlerinin en güzel örnekleri Hellenistik Dönemde yapılmış olsa da, bu türün en eski örnekleri Mısır mezar duvarlarında karşımıza çıkar. Resim sanatından etkilenerek uygulamaya konan mozaik sanatındaki manzara resimlerinin ilginç örnekleri de yine Hellenistik Dönem sonlarında görülmeye başlar ki, bunlardan en tanınmışı İtalya’da Palestina’da bulunan “Nil Manzarası” mozaiğidir. Roma Erken İmparatorluk Döneminde, özellikle Pompeii’de III. ve IV. stil evrelerine ait evlerin duvarlarında orijinalleri Hellenistik Dönemde yapılmış kent ve fantastik kır veya kent manzaralarına ait resimlerin kopyalarıyla karşılaşsak da, zemin mozaiği olarak pek örnek görmek mümkün değildir; olanlar da genellikle mitolojik bir konunun fonunu oluştururlar. Türkiye’deki, Efes (Ephesos), Antakya (Antiokheia) ve Belkıs (Zeugma) gibi Roma İmparatorluk Döneminin görkemli ve resim ve mozaik uygulamalarının güzel örneklerinin ortaya çıkarıldığı antik kentlerde manzara betimli mozaiklerin de sayıları oldukça sınırlıdır.

Geç Antik Çağda da bu konuların söz konusu olduğu mozaik örnekleri de sayıca az olsa da, günümüze ulaşan bazı örnekler oldukça ilginçtir. Bunların başında şimdi Ürdün’de, bir kilisenin zeminini süsleyen ve Ortadoğu coğrafyasına ait bir harita olma özelliği taşıyan Madaba Mozaiği gelir. Aynı zamanda “Harita Mozaiği” olarak da bilinen bu örnekte bu coğrafyanın Kudüs başta olmak üzere tanınmış kentler, bunlar arasındaki yollar, Lut gölü gibi önemli göl ve nehirler gösterilmiş, bunların adları da Grekçe harflerle yazılmış olarak yanlarına yerleştirilmiştir. Kendine özgü bir derinlik anlayışıyla gerçekleştirilen bu betimlemelerden yola çıkarak araştırmacılar söz konusu kentlerin planlarını ve önemli yapıları yorumlamaya çalışmışlardır.

Erken Hıristiyanlık Döneminin (MS 6. yüzyıl) dini merkezlerini ve bu dinin ortaya çıktığı topraklar ve buradaki kentleri tanıtmaya yönelik bu çalışmanın benzer anlayışla yapılan başka örnekleri de vardır. Bunlardan en önemlisi Antakya’da Yakto Kompleksi’nin üst katmanındaki Megalopsykhia betimli panonun çerçevesini oluşturan ve Antakya’nın yapılarını (Topografik Mozaik olarak da adlandırılıyor) ve insanlarını gösteren manzaradır.

İşte bu örneklerin içerisinde dikkat çeken bir örnek de Kelenderis’te 1989-1993 yılları arasında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan manzara mozaiğidir. Bu örneğin diğerlerinden ayrılan en önemli özelliği bir liman (ki bu Kelenderis limanıdır), bunun kıyısında surlarla çevrili bir yarımada ile bir hamam ve bir portikin oluşturduğu, daha çok limanın çevresindeki yapılara yönelik gösterimdir. Burada yapılan bir balığın veya bir kuşun gözünden bakılıyormuş gibi, liman çevresindeki yapılar farklı birbirine ters yönlerde ve değişik bir üç boyut anlayışıyla konumlandırılmışlardır. Bu duruma limana yanaşmış tekneler de uymuştur. Sahnede ne bir insan ne de bir ağaç vardır. Bunun yerine Kelenderis’in günümüzdeki topografyasına uyan bir düzenleme dikkat çekicidir. Bu yüzden bunu bir tür kent planı, kent rehberi olarak algılamak yerinde olur: Bu planda –özellikle buraya gelen bir yabancı için- önemli olan yapılar, yani surlar içinde bir kilise, şehir kapıları, yöneticinin şatosu, taverna, antrepo ve nihayet liman kentlerinin olmazsa olmazı hamam.

Böylece çağdaşı Madaba, Yakto ve diğer zemin mozaiklerinin geleneğinde bir yapım olan Kelenderis Mozaiği topografik anlatım içeren örneklerin Kilikya Bölgesi’ndeki temsilcisidir.            

EN ÇOK OKUNANLAR

Cumhuriyet Tarihinin En Büyük Kaçakçılık Operasyonu

 İzmir Kaçakçılık Suçlarıyla Mücadele Şube Müdürlüğü tarafından Cumhuriyet Tarihinin en büyük eser kaçakçılığı operasyonu gerçekleştirilmiş, 65 bin 511 adet tarihi eser yakalanmıştır. 

Kültepe Kazılarında Yeni Buluntular

Kültepe-Kaniş kazılarında Eski Tunç Çağı'na tarihlenen Kültepe'ye özgü 4300 yıllık 10 yeni alabaster (gypsum) idol bulundu. 

SON İÇERİKLER

Ayasofya'nın "Halk Bilimi"

Ayasofya bir harikadır! Güzelliği ve boyutu büyülüyor ve bir açıklama bekliyor. Nasıl tasarlandı ve nasıl ...

Ayasofya'nın mozaikleri: Propagandif Sanat

Ayasofya’nın mozaikleri son günlerde yine çok gündeme geldi. Aslında son günlerde Ayasofya’nın ...

Ayasofya'da Fossati Kardeşlerin Onarımları ve Yeni Eklemeler

Mimar kardeşler Gaspare (1809-1883) ve Giuseppe (1822-1891) Fossati’nin İstanbul’a yollarının düşmesi, R...

X

ÖZELLİKLE DEĞERLİ OKUYUCULARIMIZ OLMAK ÜZERE KAMUOYUNUN DİKKATİNE

Son aylarda yaşadığımız insan kaynakları ve fiziki koşullara bağlı sıkıntılar ve buna bağlı olarak kontrolümüz dışında gelişen bazı olaylar ne yazık ki abone olan ve olmayan bazı değerli okuyucularımızı da olumsuz yönde etkilemiştir. Okuyucularımıza ve takipçilerimize olan sorumluluk duygusu nedeniyle bu açıklamayı yapma ihtiyacı duymaktayız.

NEDEN?

Yukarıda değindiğimiz koşulların yaşandığı süreçte, Aktüel Arkeoloji Dergisi e-ticaret sitesi olan Arkeoloji Dükkanı üzerinden yapılan abonelik ve sipariş gönderimlerinde aksaklıklar yaşanmıştır. Bu aksaklığın sadece Covid-19 pandemisi sebebiyle olduğunu söylemeyi çok isterdik. Ancak pandemi sürecine ek olarak bazı insan kaynakları seçimlerimizde hatalar yaptığımızı çok üzücü bir şekilde öğrendik. Gerek adli süreci olumsuz etkilememek gerekse bizi maddi zararın yanı sıra manevi zarara uğratmış olsalar dahi bu kimselerin haklarını ihlal etmemek için daha fazla bilgi şu an için paylaşamıyoruz. Ancak ilerleyen süreçte ihtiyaç duyulması halinde bu konuda ek ve detaylı bir açıklama daha yapılacaktır.

NE YAPIYORUZ

Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden bir grup akademisyen, arkeolog ve diğer meslek gruplarından gönüllü katılımcılardan oluşan bir destek ve dayanışma ile yürütülen, Türkiye’nin “Arkeoloji Dergisi” unvanıyla anılan Aktüel Arkeoloji Dergisi olarak çalışmalarımızı 2007 yılından beri sürdürmekteyiz. Malumunuz olduğu üzere Türkiye’de hak ettiği değeri henüz tam olarak bulamamış olan Arkeoloji biliminin güncelliğinin, canlılığının korunması ve geliştirilmesi diğer taraftan da kültürel mirasımızın korunması ve güvence altına alınması konusunda en etkili kuruluşlar arasında gösterilmekten dolayı duyduğumuz gururu vurgulamak isteriz. Ancak yaptığımız işin sosyal sorumluluk yönü sebebiyle kendimizi ticari amaç güden bir girişim olarak değerlendiremediğimiz gibi ticari amaç güden dergilerin faydalanmakta olduğu pek çok imkândan da süreç içerisinde mahrum kaldığımızı bilgilerinize sunmak isteriz. Aktüel Arkeoloji Dergisi ekibi olarak bazı okuyucularımıza elimizde olmayan sebeplerle verdiğimiz sıkıntıdan dolayı özür dileriz. Tüm gücümüzle sorunları aşmak için çalıştığımızı, dergileri ve siparişleri kendilerine ulaştırmak için gerekli işlemlerin büyük bir özveriyle devam ettiğini belirtmek isteriz. Anlayışınız ve desteğiniz için teşekkür ederiz. Saygılarımızla.

AKTÜEL ARKEOLOJİ DERGİSİ

Öneri ve şikayetleriniz tıklayınız