Almanya'da bulunan Paleolitik döneme ait bir mızrak örneği. Bu, Shanidar adlı Neandertal'i öldüren silah türü olabilir. ©Dirk Leder et al. (editors), Weapons, Tools, and Technology (2026)

Araştırmacılar çalışmada, “Bu delik, en iyi şekilde, mızrak gibi bir saplama aletinin neden olduğu perimortem [ölüm anı civarında] delici travma sonucu oluştuğu şeklinde açıklanabilir,” diye yazdılar. Daha açık bir ifadeyle, Neandertal, göğsüne önden yüksek hızla giren ve omuz kemiğini delen bir mızrakla öldürüldü.

Araştırmacılar çalışmada, kürek kemiğindeki yaranın şeklinin, taş uçlu silahlar yerine tahta mızraklarla yapılan yaralanmalara dair deneysel kanıtlarla eşleştiğini yazdı. Neandertaller tahta mızrakları hem saplama hem de fırlatma için kullanmış olabilirler. Ancak bu bireyin başka bir Neandertal ile şiddetli bir etkileşim sonucu mu yoksa av kazası gibi bir kaza sonucu mu öldüğü belirsizdir.

Cambridge Üniversitesi'nde arkeolog ve çalışmanın ortak yazarlarından Graeme Barker yaptığı açıklamada , "Bu Neandertal'in hayatının sonu hakkında bildiğimiz tek şey, şiddetli bir şekilde ve tahta bir mızrakla öldürüldüğüdür" dedi.

Bu Neandertal'in zamansız bir şekilde ölmesine rağmen, dişlerindeki bulgular, bireyin yaşamı boyunca iyi bakıldığını gösteriyor.

Araştırmacılar, Shanidar A'dan elde edilen altı dişin alışılmadık bir şekilde aşırı derecede aşınmış olduğunu yazdı. Bunlardan biri -üzerinde büyük miktarda tartar bulunan bir ön diş- Neandertal'in yaşamı boyunca ikiye ayrılmıştı ve birey hasarlı dişi uzun bir süre kullanmaya devam etmişti. Diş koleksiyonu, Neandertal'in yüzünde alt ön dişin kırılmasına ve çenede ek yaralanmalara neden olabilecek büyük bir travma geçirdiğini düşündürmektedir.

Neandertal'in alt ön dişi yaşamı boyunca kırıktı. ©University of Cambridge

Pomeroy açıklamasında, "Şanidar A'nın iletişim kurmakta zorluk çektiğine ve uzun bir süre boyunca mutlak bir acı içinde olduğuna şüphe yok" dedi. "Bu şekilde bir dişi kıran bir darbeden sağ kurtulmak, ardından en az bir yıl ve belki de daha uzun süre yaşamaya ve yemeye devam etmek, diğer Neandertallerden bakım ve destek gerektirmiş olmalıydı."

Arkeolog ve " Kindred: Neanderthal Life, Love, Death and Art " (Bloomsbury, 2020) kitabının yazarı Rebecca Wragg Sykes, çalışmaya dahil olmamasına rağmenyaptığı açıklamada, görünüşe göre ölümcül olan göğüs yaralanmasının Neandertaller hakkındaki anlayışımıza önemli bir katkı sağladığını söyledi. Neandertalin tahta bir mızrakla bıçaklanmış olması muhtemel olsa da, Wragg Sykes, "Shanidar'da en yoğun avlanan tür olan yaban keçisi boynuzunun da sorumlu olup olmadığını karşılaştırmak ilginç olurdu" dedi.

Shanidar A, bu bölgede bulunan ölümcül şekilde yaralanmış ilk Neandertal değil. 2009 yılında araştırmacılar, 50.000 yıl önce ölen yaşlı bir erkek olan Shanidar 3'ün iskeletini incelediler ve kaburgalarından birinde derin bir kesik buldular. Araştırmacılar, Neandertalin muhtemelen modern bir insan tarafından atılan taş uçlu bir mızrakla öldürülmüş olabileceğini öne sürdüler. Modern insanlar Avrupa'ya ilk olarak yaklaşık 54.000 yıl önce ulaşmış olsalar da, uzmanlar Neandertallerle tam olarak nasıl etkileşim kurduklarından emin değiller.

Shanidar A'nın sol kürek kemiği, Cambridge Üniversitesi Leverhulme İnsan Evrimi Çalışmaları Merkezi'nde fotoğraflandı. ©University of Cambridge

Pomeroy, Shanidar'da 25.000 yıl arayla bıçaklanmış iki Neandertal'in bulunmasının ilginç olduğunu ancak bunun muhtemelen sadece bir tesadüf olduğunu söyledi.

Pomeroy, "Arkeolojik bulgulardan biliyoruz ki, Neandertaller yaklaşık 75.000 yıl önce ve yaklaşık 45-50.000 yıl önce Shanidar'a tekrar tekrar geri dönmüş ve burayı kısa sürelerle kullanmış, ayrıca ölülerini de orada bırakmışlardır" dedi.

Araştırmacılar, çalışmada, travmatik yaralanmaların, kasıtlı gömülmenin ve tahta mızraklara dair dolaylı kanıtların, 75.000 yıl önce Neandertal yaşamının ve ölümünün karmaşık olduğunu gösterdiğini yazdı.

Kaynak: Lice Science