Mumyalanmış İskitli Kadının Çenesinde 2500 Yıllık “İlkel Protez” Bulundu
Araştırmacılar, kısmen mumyalanmış bir kafatasının içine bakmak için bilgisayarlı tomografi (CT) taramaları kullandılar ve kadının 2500 yıl önce çene ameliyatından sağ kurtulduğunu keşfettiler.
- Yazar : Aktüel Arkeoloji
- Tarih : 2026-02-20 21:58:15
Pazyryk kadınının kafatasının sağ tarafından bir görünüm. ©NSU Press Office
Yaklaşık 2500 yıl önce Sibirya'da, genç bir kadın ciddi bir kafa travması geçirdi, çenesini yeniden yapılandırmak için ameliyat oldu ve işlem sırasında ilkel bir protez takıldı. Kadının mumyalanmış kalıntılarının CT taramaları bunu ortaya çıkardı.
Rusya Bilimler Akademisi Sibirya Şubesi'nde görevli radyolog Dr. Andrey Letyagin, yaptığı açıklamada "Böyle bir cerrahi prosedürün kanıtını ilk kez keşfetmiş olabiliriz. Daha önce bilimsel literatürde [buna] rastlamamıştık."
Rusya'daki Novosibirsk Devlet Üniversitesi Nükleer ve Yenilikçi Tıp Laboratuvarı Başkanı Vladimir Kanygin, yaptığı açıklamada, donmuş toprakta korunmuş bir mumyayı tahribatsız bir şekilde incelemek için BT taramalarının kullanılmasının, araştırmacılara yalnızca "yaralanmayı teşhis etmelerine değil, aynı zamanda eski çağlarda gerçekleştirilen karmaşık bir cerrahi müdahalenin sonuçlarını yeniden oluşturmalarına" olanak sağladığını ve "tek bir buluntuyu Pazyryk kültürünün yüksek düzeydeki tıp bilgisine dair ayrıntılı bir kanıta dönüştürdüğünü" belirtti.
İskitlerle akraba olan göçebe bir Demir Çağı grubu olan Pazyryk kültürü, Güney Sibirya'daki Altay Cumhuriyeti'nde bulunan Ukok Platosu'nda gelişmiştir. Pazyryk mezarları, donmuş toprakta organik kalıntıların olağanüstü korunmasıyla ünlüdür; bunlardan biri olan " Ukok Prensesi "nin fantastik hayvan dövmeleri 2000 yıldan fazla bir süre boyunca mükemmel bir şekilde korunmuştur.
1994 yılında, Rus Bilimler Akademisi'nden arkeologlar Ukok Platosu'nda beş alçak tümülüsten oluşan küçük bir mezarlık kazdılar. Tümülüslerden birinde, öldüğünde yaklaşık 25-30 yaşında olan bir kadının bozulmamış mezarı bulundu. Kadın tahta bir sedyede yatıyordu ve peruk takıyordu. Ancak mezarında önemli eserler bulunmadığı ve başının sadece bir kısmı mumyalandığı için, o dönemde mezarı tam olarak incelenmedi.
Rusya Bilimler Akademisi Sibirya Şubesi'nden arkeolog Natalia Polosmak yaptığı açıklamada, “Gömülü kadının kafatasında bulunan bu mumyalanmış deri parçası antropolojik araştırmayı imkansız hale getirdi, ancak onun hakkında mümkün olduğunca fazla bilgi edinmek istedik. CT tarayıcıda inceleyebilme fırsatı benim için büyük bir şans oldu ve ben de bu fırsatı değerlendirdim.”
Kadının kafatasının bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları, bir kafa travmasının sağ temporomandibular eklemini (TMJ) tahrip ettiğini ortaya koydu. Bu yaralanma, kadının normal şekilde konuşmasını ve yemek yemesini engellemiş olacaktı. Açıklamaya göre, Pazyryk halkının düzenli olarak ata bindiği göz önüne alındığında, kadın dörtnala giderken attan düşerek bu yaralanmayı geçirmiş olabilir.
Mumyanın sol çenesinin bilgisayarlı tomografi (BT) taraması, aşınmış dişleri ve kemik kaybını ortaya koyuyor. ©NSU Press Office
Kadının yaralanması alışılmadık bir durum olmasa da, kemik ve bağ dokusundaki hasara yönelik benzersiz tedavi araştırmacıları şaşırttı. Kadının sağ çene eklemini oluşturan iki kemiğe açılmış ince kanallar ve eklemi bir arada tutan kanallarda at kılı veya hayvan tendonu buldular.
Letyagin, "Bu ilkel protez, eklem yüzeylerini bir arada tuttu ve hastanın çenesini hareket ettirmesine olanak sağladı. Eklem işlevini yerine getiriyordu, ancak muhtemelen şiddetli ağrı nedeniyle yaralı tarafta hala yemek çiğneyemiyordu."
Kadının kafatasının çeşitli yönleri, ameliyattan sonra birkaç ay hatta yıllarca yaşadığını ortaya koydu. Sağ çene eklemindeki kanalların etrafında yeni kemik dokusu oluşmuştu ve sol çenesindeki dişler aşınmış ve kırılmıştı; bu da sağ taraftaki yaralanmayı yalnızca sol tarafıyla çiğneyerek telafi ettiğini gösteriyordu.
©Elena Panfilo – ©NSU Press Office
Pazyryk halkı, anestezi öncesi dönemde temel kafa cerrahisi yapmayı biliyordu; birçok mumyada kafatasında açılan delikler şeklinde trepanasyon izleri bulunmuştur. Açıklamaya göre, mumyalama gelenekleri için gerekli olan insan anatomisi ve diseksiyon konusunda da derin bir anlayışa sahiplerdi. Ancak kadının çene eklemi ameliyatı, onların becerilerinin nadir bir örneğidir.
Polosmak: Bu kadın, önemli eserler olmadan basit bir şekilde gömülmüş olsa da, çenesine yapılan başarılı ameliyat “onun hayatının değerli olduğunu gösteriyor” dedi. “Bu yeni çalışma, Pazyryk halkının kabile üyelerinin hayatlarını kurtarmak için karmaşık cerrahi işlemler yapabildiklerini doğrulayan önemli bir kanıt daha sunuyor.”
Kaynak: Live Science
EN ÇOK OKUNANLAR
Altınlarla Donatılmış Trakyalı Savaşçı Mezarı Bulundu
Arkeologlardan oluşan bir ekip, Bulgaristan'ın Topolovgrad kenti yakınlarındaki Kapitan Petko Voyvoda köyünde çok heyecan verici bir keşifte bulunarak, Trakyalı bir savaşçının mezarını ve altından oluşan pek çok eseri ortaya çıkardı.
- Trakyalı
- Trak
- Savaşçı
- Süvari
- Mezar
- Altın
- Yüzük
- Hançer
- Zırh
- Hazine
- At
- Bulgaristan
- Thracian
- Thracian
- Warrior
- Cavalry
- Tomb
- Gold
- Ring
- Dagger
- Armour
- Treasure
- Horse
- Bulgaria
- Arkeoloji
- Tarih
- Sanat
- Sanat Tarihi
- Antik
- Kültür
- Medeniyet
- Archaeology
- Archaeological
- History
- Art
- Art History
- Heritage
- Culture
- Civilization
- Haber
- Gündem
- Güncel
- Aktüel
- Arkeolojik Haber
- Archa
Tarlada Yürüyüş Yapan Kadın 2150 Gümüş Sikke Buldu
Prag'ın güneydoğusundaki Kutnohorsk kentinde tarlada yürüyüş yapan bir kadın, çiftçilik faaliyetleri sırasında yüzeye çıkan birkaç gümüş sikkeye rastladı. Çek Cumhuriyeti'nde şimdiye kadar bulunan en büyük erken ortaçağ sikke istifini açığa çıkardığının farkında değildi.

